Miesięczne archiwum: Luty 2020

System emerytalny Szwecji

W Szwecji do niedawna przeważał system repartycyjny. Składał się z dwóch części systemu bazowego i systemu uzupełniającego. Pierwszy był publicznym systemem repartycyjnym o określonym świadczeniu. Był obowiązkowy. Wypłacał jednakowe świadczenia dla wszystkich. Świadczenia indeksowane były w oparciu o wzrost cen. Finansowany był z podatków od płac, a wspomagany z podatków ogólnych budżetu. Uprawnienia do niego zależały od posiadania prawa zamieszkania. Drugi system, zwany emeryturą uzupełniającą (ATP) także był publiczny, finansowany repartycyjnie, częściowo z podatków od płac, a częściowo z dodatkowej składki wpływającej na wzrost przyszłych świadczeń. System ten posiadał fundusz rezerwowy, a wspomagany był z odsetek od zainwestowanych składek. Wysokość świadczenia obliczana była w oparciu o średnie dochody z 15 najlepszych lat. Składki płacono od całego dochodu, przez wszystkie lata. Minimalnym czasem pracy uprawniającym do otrzymywania emerytury uzupełniającej były 3 lata, a do emerytury w pełnym wymiarze 30 lat.

System ten był niewypłacalny. Był niestabilny, nieprzewidywalny i wrażliwy na wzrost gospodarczy. Przez to, że związek pomiędzy wysokością składek a uzyskiwanymi świadczeniami był znikomy przyczyniał się do poważnych i nadmiernych obciążeń. Powodował wysoki podatek krańcowy, szczególnie w grupach o niskim dochodzie. Był  bardzo wrażliwy na zmiany demograficzne. Szwecja ma jedną z najstarszych populacji na świecie. Na 100 osób czynnych zawodowo przypada 30 emerytów.1 Według prognoz liczba ta w 2030 roku może wzrosnąć do 40. Starzenie się populacji powoduje zwiększenie stopy składek lub zmniejszenie świadczeń emerytalnych.

Tabela nr  12. Struktura wiekowa populacji w Szwecji
 

Lata

Procent osób czynnych zawodowo Procent osób na emeryturze Współczynnik obciążenia ludźmi starymi
1960        58           12         0,20
1980        57           16         0,29
1994        58           17         0,30
2000        58           17         0,29
2010        57           18         0,32
2020        56           21         0,37
2030        55           22         0,40

Źródło: Systemy i reformy…, s. 207

Nowy system został wprowadzony 1 stycznia 1999 roku. Istnieje w nim silny związek pomiędzy wysokością płaconych składek i otrzymywanych świadczeń. Dawna emerytura została zastąpiona emeryturą dochodową. Jest to system publiczny. Obowiązek uczestnictwa w nim mają wszyscy pracujący. W znacznej części, bo aż w 90%, system ten jest finansowany repartycyjnie, a w 10% kapitałowo. Jest to system o określonej składce, oparty na osiągniętych dochodach w ciągu całego okresu aktywności zawodowej. Stopa składki została wyznaczona na 18,5%. 16,5% jest przeznaczone na repartycję środków, a 2% jest kapitalizowane. Składka jest podzielona równo pomiędzy pracodawcę i pracownika Indeksacja odbywa się w relacji do wzrostu gospodarczego, a świadczenia zmieniają się wraz ze zmianą oczekiwanego trwania życia.1

Oprócz emerytury dochodowej istnieje także emerytura gwarantowana, która zastępuje emeryturę podstawową. Jest głównie przeznaczone dla ludzi o niskich dochodach i jest uzależniona od sytuacji materialnej. Jest to także system repartycyjny i obowiązkowy. Wysokość świadczeń z tej emerytury jest zależna od wysokości emerytury dochodowej.  Nie istnieje pojęcie pełnej emerytury repartycyjno – kapitałowej, ponieważ jej wysokość zależy od składek płaconych od wynagrodzeń.2 Emerytura gwarantowana wymaga 40 lat zamieszkania w kraju, a przy krótszym pobycie  świadczenie jest odpowiednio redukowane. Normalnym wiekiem przejścia na emeryturę  jest  65  lat.3  Dla  osób  przechodzących  na  wcześniejszą  emeryturę świadczenie także jest redukowane. Emerytura gwarantowana indeksowana jest wraz ze wzrostem inflacji a nie wynagrodzeń, tak więc niska stopa wzrostu gospodarczego oznacza wzrastającą część emerytów uprawnionych do pobierania świadczenia gwarantowanego.

Do nowego systemu będą należały osoby urodzone po roku 1953. Osoby urodzone przez rokiem 1934 otrzymują jedynie zreformowaną emeryturę gwarantowaną, a urodzeni w latach 1938– 1953 będą należeć zarówno do starego jak i do nowego systemu.1 W tej grupie jednak możliwość wpłacania składek do kapitałowej części systemu mają tylko osoby urodzone po 1944 roku.

Okres transformacji będzie jednak długi. Zakłada się, że jeszcze w 2040 roku żyli będą ludzie, którzy gromadzili uprawnienia do świadczeń w starym systemie. Do sfinansowania okresu przejściowego będą wykorzystywane fundusze rezerwowe systemu ATP.


1 Pension reform (www.sccc.ca).

1 Systemy i reformy…, s. 220.

2 Ubezpieczenia emerytalne… s. 6.

3 Planning your stay. (www.his.se).

 1 Social insurance in Sweden, no 1, March 2001, Ministry of Health and Social Affairs. (www.regeringen.se)