Miesięczne archiwum: Lipiec 2020

Trzeci filar ubezpieczeń społecznych

III filar – dobrowolne ubezpieczenia dodatkowe

Z założenia dwa filary systemu emerytalnego powinny stanowić dla pracownika dochód, który zapewni zaspokojenie podstawowych potrzeb po zakończeniu zawodowej aktywności. Jeśli ubezpieczony uzna, że środki na emeryturę uzyskane z dwóch pierwszych filarów będą dla niego niewystarczające może oszczędzać dodatkowo. Może wykupić indywidualne polisy w towarzystwach ubezpieczeń na życie, nabywać jednostki uczestnictwa w funduszach inwestycyjnych, brać udział w grupowych programach emerytalnych organizowanych przez pracodawcę. Może także inwestować na rynku kapitałowym, oraz lokować pieniądze np. w nieruchomościach i dziełach sztuki, a także w banku. Trzeci filar różni się od poprzednich całkowitą dobrowolnością wpłat i samodzielną decyzją o ich wysokości. Filar ten charakteryzuje się dużo mniejszą ingerencją państwa. Oszczędzający sam decyduje o formie oszczędzania i formie świadczenia (czy jest  to świadczenie jednorazowe, okresowe czy dożywotnie. Decyduje także o tym kto będzie dziedziczył oszczędności po jego śmierci. Najbardziej rozpowszechnioną w świecie formą gromadzenia kapitału jest wykupienie długoterminowej polisy (indywidualnej lub grupowej)  ubezpieczeniowej.1 Może ona w dwojaki sposób zaspokoić naturalna potrzebę zabezpieczenia: po pierwsze zapewnia wszechstronną ochronę ubezpieczonemu i jego bliskim na wypadek jakiegoś nieszczęścia, po drugie umożliwia gromadzenie kapitału, który w przyszłości będzie mógł zamienić na kolejną emeryturę.  W długim okresie (ok. 20 lat) oszczędności z tytułu gromadzenia składek są porównywalne z gromadzeniem kapitału na wysokoprocentowych, długoterminowych lokatach bankowych. Żaden bank nie zapewnia jednak takiego wachlarza usług jak towarzystwa ubezpieczeniowe.

Aby lokata w banku lub inwestycja na giełdzie była korzystna członek trzeciego filaru musi posiadać niemałe pieniądze. Odkładając regularnie nawet niewielkie sumy w towarzystwie ubezpieczeniowym można zgromadzić kapitał, który w przyszłości  może  zagwarantować  niezależność  finansową.  Początkowo przyrost zysku  jest  niewielki,  jednak  systematyczne  oszczędzanie  spowoduje , że wygenerowany kapitał przekroczy sumę wpłacanych składek. „Tzw. badania ratingowe oceniające wiarygodność i renomę instytucji rynku kapitałowego plasują towarzystwa ubezpieczeniowe na pierwszym miejscu daleko przed bankami czy funduszami powierniczymi”.1

Składki z tytułu jednorazowych dobrowolnych zabezpieczeń opłacane są z dochodu po opodatkowaniu, a świadczenia są wolne od podatku dochodowego i spadkowego.

Nową formą, która funkcjonuje w ramach trzeciego filaru  systemu emerytalnego są Pracownicze Programy Emerytalne. Wzorowane są na zakładowych planach emerytalnych tworzonych przez pracodawców w krajach anglosaskich. Opierają się na zasadzie dobrowolnego udziału w programie i kapitalizacji dochodów, na indywidualnych rachunkach pracowniczych, przez instytucje wyposażoną w osobowość prawną. Środki zgromadzone ze składek i przeznaczone na cele emerytalne musza być oddzielone od aktywów przedsiębiorstwa. Indywidualne konta imienne mające charakter kont oszczędnościowych mogą być przeniesione do innej instytucji prowadzącej PPE. „Pracowniczy Program Emerytalny mogą zakładać pracodawcy lub grupy pracodawców zatrudniający co najmniej 5 pracowników każdy, lub jeżeli działają nieprzerwanie od co najmniej trzech lat – 3 pracowników.”2 Jest wielostopniowym i wieloszczeblowym porozumieniem, na które składają się:

  • zakładowa umowa emerytalna, w której sprecyzowana musi zostać forma   programu i firma inwestująca składki, warunki uczestnictwa w programie, zasady potrącania składek, wypowiedzenia umowy i wypłaty zgromadzonych środków. Umowę tę pracodawca musi wynegocjować z reprezentacją załogi,
  • umowa między pracodawcą  a  instytucją powołaną do  inwestowania  składek,
  • projekt pracowniczej umowy emerytalnej, którą zawiera się z każdym pracownikiem przystępującym do programu. Musi ona określać formę programu, wysokość minimalnej i maksymalnej składki, warunki umowy zawartej z firmą inwestującą składki, zasady wypłat oraz inne niezbędne dla uczestnika programu informacje.3

„Uczestnikami programów emerytalnych mogą być pracownicy, zleceniobiorcy, wspólnicy spółek, osoby prowadzące działalność gospodarczą, członkowie organów spółek piastujący te funkcję na podstawie wyboru lub mianowania jak również pracownicy wykonujący pracę na terytorium RP lub na terytorium innego państwa w ramach delegowania przez pracodawcę mającego siedzibę na terytorium RP, bez względu na status wynikający z prawa dewizowego i podatkowego.”1 Osoby, które są zatrudnione u kilku pracodawców tworzących program emerytalny mogą na raz uczestniczyć w kilku programach.

Pracownicze programy emerytalne są bardzo atrakcyjną formą ubezpieczenia. Uczestniczyć w nich mogą osoby przeciętnie zarabiające, których nie stać na oszczędzanie w komercyjnych towarzystwach ubezpieczeniowych oraz pracownicy starsi, których reforma nie obejmuje. Program emerytalny może być założony przez całe branże i grupy zawodowe, które w nowym systemie nie mają żadnych przywilejów branżowych. Pracodawca zakładający program może sam się w nim ubezpieczyć. Składka odprowadzana przez pracodawcę za pracownika do programu, do wysokości 7% przeciętnego wynagrodzenia pracownika, jest zwolniona ze składki na ZUS. Kwoty wpłacane przez uczestników podlegają opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, a dla pracodawców stanowią koszty uzyskania przychodów.

Istnieją cztery formy, w których pracownicy mogą  realizować pracownicze programy emerytalne. Pierwszą z nich jest możliwość wykupienia dla swoich pracowników ubezpieczenia grupowego w firmie ubezpieczeń na życie. Umowa grupowego ubezpieczenia na życie jest skonstruowana podobnie jak działające indywidualne polisy ubezpieczeniowe z funduszem inwestycyjnym. Jest to produkt łączący ochronę z możliwością zgromadzenia kapitału. Warunki ubezpieczenia są dla każdego zakładu pracy negocjowane indywidualnie. Jest to atrakcyjna forma dla pracowników, którzy na skutek wieku, lub stanu zdrowia maja problemy z dostępem do indywidualnych ubezpieczeń ze względu na stosowane przez towarzystwa kryteria medyczne. W ubezpieczeniach grupowych nie  wymaga się od uczestników poddawania się badaniom lekarskim.2 Składka, którą pracodawca przekazuje do zakładu ubezpieczeń złożona jest z dwóch części: ubezpieczeniowej, przeznaczonej na pokrycie ryzyka ubezpieczeniowego i inwestycyjnej, za którą dokonuje się zakupu jednostek uczestnictwa w funduszach ubezpieczeniowych. Jednostki te zgromadzone na indywidualnych kontach ubezpieczonych tworzą fundusz inwestycyjny. Składki często są uzależniane od liczebności osób objętych ubezpieczeniem grupowym. Jeżeli ubezpieczony dożyje wieku, który jest wyznaczony w umowie otrzyma, w zależności co będzie większe, należną mu sumę ubezpieczenia lub kapitał zgromadzony na jego rachunku. „Większość towarzystw ubezpieczeniowych przygotowała lub przystosowała dotychczasowe grupowe ubezpieczenia na życie do tego, aby mogły zaistnieć jako pracownicze programy emerytalne.”1


1 G. Siepielska – Bałaban, abc systemu emerytalnego cz. 4. Videograf II Sp. z o. o., Katowice 1999, s. 12.

1 Tamże, s. 14.

2 Reforma systemu…, s. 22

3 R. Kwiatkowska, Reforma…, s. 26

1 Reforma systemu..., s. 24

2 G. Siepielska – Bałaban, abc reformy emerytalnej cz. 5. Videograf II Sp. z o. o., Katowice 1999r., s. 12.

1 M. Hałyszyn, Grupowo na emeryturę. „Gazeta Ubezpieczeniowa” nr 11 z 14.04.1999 r., s. 20.