Archiwa kategorii: Prace mgr

prace mgr z ubezpieczeń

Ubezpieczenia samochodowe obowiązkowe i dobrowolne

W myśl obowiązującego w Polsce prawa ubezpieczeniowego, stosunek prawny ubezpieczenia, a co za tym idzie odpowiedzialność gwarancyjna zakładu ubezpieczeń za ewentualne szkody, może powstać tylko w następstwie zawarcia stosownej umowy ubezpieczeniowej. Wynika stąd, że tylko umowa zawarta pomiędzy zakładem ubezpieczeń a ubezpieczającym może temu ostatniemu zagwarantować ochronę ubezpieczeniowa. Wszystkie te ubezpieczenia dzielą się na obowiązkowe i dobrowolne.

Co należy rozumieć przez to, że dane ubezpieczenie jest obowiązkowe? Otóż obowiązkowe ubezpieczenie to takie, którego zawarcie nie jest pozostawione swobodnej woli określonych ustawowo podmiotów. Zapewnieniem bowiem ochrony ubezpieczeniowej określonym dobrom,  a w szczególności osobom poszkodowanym w wypadkach samochodowych, zainteresowane jest całe społeczeństwo. Dlatego właśnie ustawodawca nakłada na niektóre osoby obowiązek zawarcia umowy ubezpieczenia, która ma zapewnić poszkodowanym ochronę ubezpieczeniową.

Ubezpieczenie dobrowolne to takie, którego źródłem powstania jest także umowa jednakże jej zawarcie zależy w tym przypadku wyłącznie od swobodnej woli ubezpieczającego. W sferze ubezpieczeń samochodowych do ubezpieczeń dobrowolnych należą m.in. ubezpieczenie pojazdu od skutków uszkodzenia, zniszczenia i kradzieży (AC), ubezpieczenia dodatkowego wyposażenia pojazdu od skutków kradzieży itp. [1]

—-

[1] A. Wąsiewicz  Ubezpieczenia komunikacyjne, str. 18

Ubezpieczenia pojazdów samochodowych i ich rodzaje

Postępujący nieustannie rozwój motoryzacji na świecie, w tym zwłaszcza w Polsce, łączy się niestety z równie gwałtownym wzrostem liczby wypadków samochodowych. W ich wyniku poszkodowanymi są nie tylko posiadacze pojazdów mechanicznych, ale również wiele innych osób, korzystających z dróg publicznych, np. przechodnie, rowerzyści i tak dalej. Już dzisiaj liczba wypadków drogowych notowanych w Polsce oraz osób rannych i ofiar śmiertelnych uzasadnia twierdzenie, iż problem ten staje się zagrożeniem dla zdrowia publicznego i zagadnieniem społecznym o bardzo ważnym znaczeniu.

Pomimo najszerzej i najlepiej stosowanej profilaktyki, wypadki drogowe zdarzać się będą, choć na pewno w mniejszej liczbie. Dlatego też usiłujemy łagodzić ich skutki m.in. przez wprowadzanie możliwie najdoskonalszych uregulowań prawnych. Do najistotniejszych unormowań prawnych mających duże znaczenie dla osiągnięcia bezpieczeństwa na drogach publicznych, a w szczególności zabezpieczenia ofiar wypadków drogowych, należą przede wszystkim:

  1. właściwie ukształtowane zasady odpowiedzialności cywilnej za wypadki samochodowe oraz
  2. skutecznie działające ubezpieczenia.

Do najważniejszych z ubezpieczeń należą niewątpliwie obowiązkowe ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej (OC) posiadaczy (kierowców) pojazdów mechanicznych, uregulowane rozporządzeniem Ministra Finansów z dnia 9.12.1992 r. w sprawie ogólnych warunków obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem tych pojazdów, a także inne dobrowolne ubezpieczenia samochodowe.

Podstawowe czynniki ogólnych warunków ubezpieczeń

Zgodnie z ustawowymi wymogami ogólne warunki ubezpieczeń winny określać w szczególności:

  • przedmiot i zakres ubezpieczenia,
  • sposób zawierania umów ubezpieczenia,
  • zakres i czas trwania odpowiedzialności ubezpieczyciela,
  • prawa i obowiązki stron umowy,
  • sposób ustalania wysokości szkód,
  • sposób wypłaty odszkodowań lub świadczeń,
  • zastrzeżenie możliwości odstąpienia od umowy ubezpieczenia przez ubezpieczającego (w okresie 30 dni osób fizycznych i 7 dni dla osób prawnych od daty zawarcia umowy, jeżeli tylko umowa jest zawarta na okres dłuższy niż 6 miesięcy),
  • maksymalny okres, w którym wypowiedzenie umowy nie jest możliwe (okres ten nie może być dłuższy niż 2 lata).[1]

Dowodem na przyjęcie oferty przez zakład ubezpieczeń jest wystawienie przez niego polisy ubezpieczeniowej. Umowa ubezpieczeniowa staje się zawarta w momencie, kiedy ubezpieczający otrzyma dokument ubezpieczenia (polisę, certyfikat) wystawiony przez zakład ubezpieczeń, chyba że umowa przewiduje inaczej. W przypadku kiedy dokument ubezpieczenia zawiera postanowienia niekorzystne, odbiegające od warunków oferty,  zakład ubezpieczeń zobowiązany jest, pod groźbą nieważności wprowadzonych zmian, do zwrócenia uwagi na ten fakt ubezpieczającemu na piśmie przy doręczeniu polisy ubezpieczeniowej oraz wyznaczyć mu co najmniej 7-dniowy termin na zgłoszenie sprzeciwu.[2]

Z uwagi na wagę ogólnych warunków ubezpieczenia, jako ważkiego instrumentu kształtującego wzajemne prawa i obowiązki stron stosunku ubezpieczenia, w każdym nawiązywanym stosunku ubezpieczeniowym winna następować bardzo dokładna indywidualizacja tych ogólnych warunków ubezpieczenia, które obok oświadczeń woli są kolejnym czynnikiem kształtującym sytuacje prawną stron. Odesłanie do ogólnych warunków ubezpieczenia, czy raczej ich przywołanie, winno być bardzo dokładne i wskazywać nie tylko ich pełną nazwę, ale i inne cechy je indywidualizujące (np. datę ich opracowania, pierwszy dzień, od którego zostały one zastosowane, ewentualnie terminy ich modyfikacji).[3]

Charakteryzując treść ogólnych warunków ubezpieczenia należy stwierdzić, że są one bardzo szczegółowe (stąd nie jest pozbawiony racji pogląd, że w odniesieniu do ubezpieczeń, a w szczególności do ogólnych warunków ubezpieczeń).

[1] J. Kufel, T. Sangowski Ubezpieczenia gospodarcze w praktyce str. 44

[2] J. Monkiewicza Podstawy ubezpieczeń tom II, str. 51

[3] J. Kufel, T. Sangowski Ubezpieczenia gospodarcze w praktyce, str. 44

Istota ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej (OC) posiadacza pojazdu mechanicznego i porównanie z ubezpieczeniem autocasco (AC)

Dwa ubezpieczenia uznawane są za najważniejsze dla ochrony majątku posiadacza pojazdu mechanicznego. Są nimi: ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadacza pojazdu mechanicznego (OC) i ubezpieczenie autocasco (AC). Oba te ubezpieczenia starają się łagodzić skutki zdarzeń najbardziej dotkliwych dla majątku posiadacza pojazdu i zarazem najczęściej występujących w związku z ruchem pojazdu mechanicznego. Należy przy tej okazji jeszcze raz podkreślić, że ubezpieczenie OC ma bardzo istotne i ważne znaczenie również dla osób poszkodowanych w wypadku samochodowym.

Istotą ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej (OC) posiadacza i kierowcy pojazdu mechanicznego polega na tym, że w razie wyrządzenia przez te podmioty szkody innym osobom, odszkodowanie, które zobowiązani są oni świadczyć na rzecz poszkodowanego, wypłaca za nich zakład ubezpieczeń.

Ubezpieczenie to zatem z jednej strony chroni majątek sprawcy szkody odpowiedzialnego cywilnie za jej powstanie, z drugiej natomiast gwarantuje poszkodowanemu, że zaspokoi swoje roszczenia.

Reasumując można stwierdzić, że obowiązkowe ubezpieczenie OC znajduje zastosowanie wówczas, gdy posiadacz lub kierowca wyrządzają szkodę innym osobom swoim pojazdem i – w myśl obowiązującego prawa – są za to cywilnie (majątkowo) odpowiedzialni.

Z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia OC  nie jest wypłacane odszkodowanie za:

  1. uszkodzenie pojazdu mechanicznego, stanowiące następstwo zawinionych przez kierowcę tego pojazdu zderzeń z innymi pojazdami,
  2. uszkodzenie pojazdu, wywołane innymi przyczynami niż kolizja z drugim pojazdem np. najechanie na jakąś przeszkodę, drzewo, słupek itp.,
  3. uszkodzenie pojazdu przez nieznanych sprawców itd.,
  4. szkody powstałe w skutek kradzieży całego lub części pojazdu.[1]

Powstałe w tego rodzaju przypadkach szkody są niekiedy bardzo ważne i dlatego uznano, że wprowadzenie w tym zakresie ubezpieczenia jest celowe. Zadaniem tego ubezpieczenia Jest właśnie ochrona posiadaczy pojazdów przed majątkowymi skutkami uszkodzeń, zniszczenie lub kradzieży całego lub części pojazdu, głównie we wskazanych wyżej okolicznościach. Ubezpieczenie AC jest dobrowolne i zawarcie umowy ubezpieczenia w tym zakresie zależy od woli i uznania posiadacza pojazdu mechanicznego.

——-

[1] A. Wąsiewicz Ubezpieczenia komunikacyjne str. 20

Ubezpieczenia gospodarcze

Ubezpieczenia oferowane na rynku nazywane są ubezpieczeniami gospodarczymi. Ubezpieczenie gospodarcze jest urządzeniem gospodarczym (usługą oferowaną na rynku), pozwalającym na rozłożenie ciężaru odszkodowania lub świadczenia wypłacanych jednostce, w przypadku wystąpienia zdarzenia, na wszystkich, którzy wpłacając składki przystąpią do wspólnoty ryzyka. Organizacją tych ubezpieczeń zajmują się na ogół liczne podmioty oferujące na rynku usługi ubezpieczeniowe. [1]

Ubezpieczenia gospodarcze stanowią przedmiot działalności zakładów ubezpieczeń działających na podstawie ustawy o działalności ubezpieczeniowej i wiążą się z zawarciem stosownej umowy ubezpieczenia. W obecnym stanie pojawia się pytanie, jak zakwalifikować działalność Powszechnych Towarzystw Emerytalnych. Należy jednak uznać, że działają one w systemie organizowanym przez państwo – składki są potrącane z wynagrodzenia, świadczenia ustalane w drodze umowy, a pod warunkiem spełnienia określonych kryteriów. Taki system niewiele ma wspólnego z prawdziwym ubezpieczeniem i oceną ryzyka. Niektórzy do kategorii ubezpieczeń zaliczają ubezpieczenia publiczne i prywatne. Prywatne rozumiane są w tym przypadku jak gospodarcze, publiczne natomiast mają obejmować ubezpieczenia, których realizacja jest produktem woli państwa, które prowadzone są przez publiczną osobę prawną, państwową jednostkę bez osobowości prawnej lub prywatną osobę prawną z dominującym udziałem środków publicznych, mającą pełną gwarancję ubezpieczeniową państwa. Kryteria te mogą jednak budzić wątpliwości przy analizie ubezpieczeń obowiązkowych, gwarantowanych przez państwo, zwłaszcza że inni opierają podział ubezpieczeń na prywatne i publiczne jedynie na kryterium własności instytucji oferującej ubezpieczenia.

Wyróżnienie ubezpieczeń gospodarczych i społecznych należy oprzeć na kryterium organizacyjnym z uwagi na fakt, iż ryzyko będące przedmiotem zabezpieczenia społecznego w państwowym systemie (dożycie określonego wieku, niezdolność do pracy, utrata zdrowia) obejmowane jest także ochroną w systemie ubezpieczeń gospodarczych.

Ustawa o działalności ubezpieczeniowej wprowadziła w Polsce nowoczesny system ubezpieczeń oparty m. in. na rozdzielenie ubezpieczeń życiowych (life)i nieżyciowych (non life). Co istotne, połączone to było z jednoczesnym ograniczeniem działalności operacyjnej ubezpieczycieli albo do ubezpieczeń życiowych, albo nieżyciowych. Zróżnicowano bowiem zasady gospodarki finansowej ubezpieczycieli życiowych i nieżyciowych, co zgodne było tak z odmienną naturą i funkcją tych ubezpieczeń, jak i z tendencjami europejskiego rynku ubezpieczeń.

Ubezpieczenia życiowe obejmują ochroną życie, zdrowie i zdolność do pracy. Atrybuty te przynależne mogą być jedynie osobom fizycznym, stąd bardzo często używa się określenia ubezpieczenia osobowe. Kodeks cywilny w art. 829 wyróżnia w tej kategorii:

  • ubezpieczenia na życie – dotyczące śmierci osoby ubezpieczonej lub dożycia przez nią określonego wieku,
  • ubezpieczenia następstw nieszczęśliwego wypadku – dotyczące uszkodzenia ciała, rozstroju zdrowia lub śmierci w skutek nieszczęśliwego wypadku.

W podziale dokonanym w załączniku do ww. ustawy ubezpieczeniowej ubezpieczenia osobowe obejmują:

  • ubezpieczenia na życie,
  • ubezpieczenia posagowe, zaopatrzenia dzieci,
  • ubezpieczenia na życie z funduszem inwestycyjnym,
  • ubezpieczenia rentowe,
  • ubezpieczenia wypadkowe,
  • ubezpieczenia chorobowe.

Szczególna natura przedmiotu ubezpieczenia osobowego sprawia, że trudno oszacować jego wartość do celów ubezpieczenia, tym bardziej że wypadek ubezpieczeniowy nie zawsze ma charakter negatywny; może on powodować powstanie straty, ale także potrzeby finansowej. Stąd w ubezpieczeniach finansowych nie znajduje zastosowania kategoria wartości przedmiotu ubezpieczenia, a wielkość sumy ubezpieczenia jest umowna. Tym samym nie jest możliwe nadubezpieczenie, a ubezpieczenie wielokrotne ryzyka na ten sam okres jest nie tylko dopuszczalne, ale i korzystne. Ponieważ problem wyceny dotyczy także doznanej straty (potrzeby), świadczenie zakładu ubezpieczeń polega na zapłacie sumy pieniężnej lub renty w wysokości umówionej, a nie zależnej wprost od oceny wielkości uszczerbku. Nie dotyczy to jedynie świadczeń polegających na pokryciu przez ubezpieczyciela poczynionych wydatków (np. kosztów zakupu protez czy kosztów leczenia) – świadczenia te mają charakter odszkodowawczy (zapewniający przywrócenie majątku do stanu poprzedniego). Ubezpieczenia osobowe w przeważającej części są ubezpieczeniami długoterminowymi, co wymusza szczególną ochronę ubezpieczonego, zwłaszcza że niektóre z nich mają stanowić dla niego zabezpieczenie na okres zakończenia aktywności zawodowej. Stąd ubezpieczycielom życiowym stawiane są bardziej restrykcyjne warunki dotyczące gospodarki finansowej, np. polityki lokacyjnej czy sprawozdań finansowych.

W tym miejscu należy ustalić, że pojęcie ubezpieczeń życiowych w kontekście podziału organizacyjnego działalności ubezpieczycieli obejmuje ubezpieczenia powołane wcześniej na podstawie załącznika do ustawy ubezpieczeniowej, z tym ograniczeniem, że ubezpieczenia wypadkowe i chorobowe mogą tu stanowić jedynie uzupełnienie pozostałych rodzajów ubezpieczeń. Oznacza to tym samym, że ryzyko obejmowane jest na ich podstawie ochroną na ten sam (długi zazwyczaj) okres co ubezpieczenie podstawowe.

[1] J. Monkiewicz, L. Gąsiorkiewicz, B. Hadyniak Zarządzanie finansami ubezpieczeń, POLTEXT Warszawa 1999, str.15

Ogólne warunki ubezpieczenia komunikacyjnego

Instytucja ogólnych warunków ubezpieczenia nie jest w naszym prawie ubezpieczeniowym jednolita. Należy bowiem wyróżnić z jednej strony te ogólne warunki ubezpieczenia, które są przepisami prawnymi (wydawane w formie rozporządzenia ministra finansów dla konkretnego typu ubezpieczenia z grupy ubezpieczeń obowiązkowych) oraz te, które nimi nie są (ogólne warunki ubezpieczeń dobrowolnych tworzone przez poszczególnych ubezpieczycieli). Stąd też rozważania merytoryczne dotyczące analizy ich charakteru prawnego muszą być prowadzone oddzielnie dla każdej ze wskazanych kategorii ogólnych warunków ubezpieczenia. Bez wpływu na prowadzone rozważania pozostaje natomiast okoliczność, iż w ramach ubezpieczeń dobrowolnych spotykamy się z instytucją standardowych ogólnych warunków ubezpieczenia i instytucją ogólnych warunków ubezpieczenia, co jest konsekwencja faktu, iż zasady wpływu każdych z wyróżnionych instancji na treść stosunku ubezpieczenia są identyczne.

Treść każdego stosunku umownego, a takim jest każdy stosunek ubezpieczeniowy, może być kształtowana aż sześcioma różnymi czynnikami:

  • złożonymi oświadczeniami woli
  • obowiązującymi przepisami prawnymi
  • ogólnymi warunkami umów, wzorami umów lub regulaminami, o których stanowi art. 385 § 1 k.c. (objętymi tak zwanymi konsensem normatywnym);
  • innymi ogólnymi warunkami umów, wzorami lub regulaminami, o których stanowi art. 385 § 2 k.c. (objętymi tak zwanym konsensem umownym);
  • zasadami współżycia społecznego; ustalonymi zwyczajami.[1]

Tak zaprezentowany pełen katalog czynników kształtujących treść stosunku umownego ma swoje normatywne osadzenie w art. 56 k.c.. W konkretnym przypadku, najczęściej, na treść stosunku umownego wpływają (kształtując jego treść) jedynie niektóre z nich. Dotyczy to w szczególności kształtowania treści konkretnych stosunków ubezpieczenia. Stosunki ubezpieczenia nawiązywane w grupie ubezpieczeń obowiązkowych kształtowane są przede wszystkim składanymi przez strony je nawiązujące oświadczeniami woli i przepisami prawnymi (przede wszystkim kodeksu cywilnego, ustawy o działalności ubezpieczeniowej i właściwego rozporządzenia ministra finansów). Natomiast stosunki ubezpieczenia nawiązywane w grupach ubezpieczeń dobrowolnych kształtowane są przede wszystkim składanymi przez strony je nawiązujące oświadczeniami woli, przepisami prawnymi (przede wszystkim kodeksu cywilnego i ustawy o działalności ubezpieczeniowej) oraz ogólnymi warunkami ubezpieczeń wydanymi przez danego ubezpieczyciela ( w ramach normy kompetencyjnej zawartej

w art. 6 ustawy o działalności ubezpieczeniowej).

Minister finansów wydał następujące rozporządzenia (według stanu aktualnie obowiązującego):(1) z dnia 9 grudnia 1992 r. w sprawie ogólnych warunków obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem tych pojazdów (Dz. U. Nr 96, poz. 475 ze zmianami: Dz. U. Nr 129 z 1993 r., poz. 603 oraz Nr 94 z 1994 r., poz. 455), (2) z dnia 30 grudnia 1993 r. w sprawie ogólnych warunków obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej rolników z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego (Dz. U. Nr 134, poz. 653 ze zmianą: Dz. U. Nr 94 z 1994 r., poz. 456), (3) z dnia 25 grudnia 1990 r. w sprawie ogólnych warunków ubezpieczenia obowiązkowego budynków wchodzących w skład gospodarstwa rolnego od ognia i innych zdarzeń losowych (Dz. U. Nr 92, poz. 456 ze zmianami: Dz. U. Nr 85 z 1991 r., poz. 389 oraz Nr 94 z 1994 r., poz. 454). Wchodziły one w życie zgodnie z obowiązującymi w dacie ich wydania zasadami oraz modyfikacjami wprowadzonymi przepisami końcowymi konkretnego rozporządzenia.

Obowiązkowe ogólne warunki ubezpieczeń już tradycyjnie ukazują się w miesiącu grudniu, a wchodzą w życie z pierwszym dniem nowego roku kalendarzowego, bez vacatio legis lub ze skróconym – w stosunku do zasady ogólnej – okresem vacatio legis. Tego rodzaju praktyka powinna ulec zmianie. Legislator powinien przede wszystkim zadbać o to, by akty normatywne regulujące istotne kwestie regulowane obowiązkowymi ubezpieczeniami miały co najmniej ogólne obowiązujące 14 dniowe vacatio legis.

Charakter prawny ogólnych warunków ubezpieczeń, które nie są wydawane w formie przepisów prawnych (w dalszej części określane one będą mianem „ogólnych warunków ubezpieczenia”, bez dodatkowego każdorazowego wskazania, że nie są one przepisami prawnymi), a tym samym nie są obowiązkowe, nie jest oceniany jednolicie. W tej mierze można dostrzec dwa zasadnicze stanowiska. Według jednego z nich, ogólne warunki ubezpieczenia nie są częścią umowy ubezpieczenia, a czynnikiem w stosunku do umowy „zewnętrznym”, kształtująca sytuacje prawną (katalog praw i obowiązków) uczestników nawiązywanego stosunku umownego niejako „z zewnątrz” poprzez tak zwany konsens normatywny. Według innego stanowiska ogólne warunki ubezpieczenia są integralną częścią umowy, a więc mieszczą się w zakresie lex contractus.

Aktualnie dominuje teoria regulaminowa uznająca ogólne warunki umów (w tym ogólne warunki ubezpieczeń) za akt prawny zewnętrzny względem umowy (który kształtuje prawa i obowiązki stron stosunku ubezpieczeniowego przez sam fakt właściwego ich wydania i właściwej o nich komunikacji. W świetle aktualnej regulacji kodeksu cywilnego jedynie tę teorię należy uznać za mającą ustawowe oparcie.

Ogólne warunki ubezpieczenia są zbiorem postanowień (klauzul) oferowanych ubezpieczycielom przez zakład ubezpieczeń do wykorzystania przy kształtowaniu treści stosunku ubezpieczeniowego. Z uwagi na masowość, która charakteryzuje umowy ubezpieczenia, treść poszczególnych klauzul, a można stwierdzić nawet szerzej – klauzule ogólnych warunków ubezpieczenia w całym swym zbiorze – sposób konstruktywny kształtują treść nawiązywanego stosunku ubezpieczeniowego. Strony mogą od nich odstępować i określać wzajemne prawa i obowiązki odmienne, bowiem podstawowym czynnikiem kształtującym stosunek ubezpieczenia jest umowa (zgodne oświadczenie woli), a czynniki pozostałe nie mogą względem oświadczeń woli pełnić funkcji korygującej (z wyjątkiem tych, które mają charakter bezwzględnie obowiązujący). Wynika to z zasady wolności umów. Efektem takiego stanu rzeczy jest słabnąca – przy umowie ubezpieczenia dobrowolnego – adhezyjność umowy, czyli dojście do skutku tej umowy przez przystąpienie do warunków przedstawionych przez jedną ze stron.

[1] J. Kufel, T. Sangowski Ubezpieczenia gospodarcze w praktyce Wyd. Akademii Ekonomicznej w Poznaniu, Poznań 1995, str. 41

Zawarcie umowy ubezpieczenia

  • 8. 1. Umowę ubezpieczenia zawiera się na wniosek ubezpieczającego na okres roczny bądź okres krótszy od roku (ubezpieczenie krótkoterminowe).
  1. Umowę uważa się za zawartą z chwilą doręczenia przez PZU SA ubezpieczającemu dokumentu ubezpieczenia, z zastrzeżeniem ust. 3 – 5.
  2. Jeżeli przed upływem 14 dni od daty otrzymania wniosku na piśmie, PZU SA nie doręczył ubezpieczającemu dokumentu ubezpieczenia, umowę uważa się za zawartą z 15-tym dniem od otrzymania wniosku na podstawie niniejszych ogólnych warunków ubezpieczenia mieszkań.
  3. Jeżeli dokument ubezpieczenia zawiera postanowienia, które odbiegają na niekorzyść ubezpieczającego od treści złożonego przez niego wniosku lub od ogólnych warunków ubezpieczenia mieszkań, PZU SA jest zobowiązany zwrócić ubezpieczającemu na to uwagę na piśmie przy doręczeniu dokumentu ubezpieczenia, wyznaczając mu co najmniej 7 – dniowy termin zgłoszenia sprzeciwu.
    W razie nie wykonania tego obowiązku przez PZU SA zmiany dokonane na niekorzyść ubezpieczającego są nieważne.
  4. W przypadku nie złożenia przez ubezpieczającego sprzeciwu w terminie określonym w ust. 4, umowę uważa się za zawartą, zgodnie z treścią dokumentu ubezpieczenia, następnego dnia po upływie wyznaczonego terminu do złożenia sprzeciwu.

POCZĄTEK ODPOWIEDZIALNOŚCI PZU SA

  • 9. 1. Odpowiedzialność PZU SA rozpoczyna się od dnia następnego po zawarciu umowy, nie wcześniej jednak niż dnia następnego po zapłaceniu składki, chyba że w umowie przewidziano inny termin początku odpowiedzialności.
  1. Okres ubezpieczenia liczy się od dnia rozpoczęcia odpowiedzialności PZU SA i trwa 1 rok, chyba że umowę ubezpieczenia zawarto na okres krótszy (ubezpieczenie krótkoterminowe) lub umowa została wypowiedziana.
  2. Ciągłość odpowiedzialności PZU SA dla umów zawartych na okres roczny zostaje zachowana przez opłacenie składki na następny okres ubezpieczenia, najpóźniej w ciągu 30 dni (13 miesiąc) po upływie dotychczasowego okresu ubezpieczenia.

ODSTĄPIENIE LUB WYPOWIEDZENIE UMOWY UBEZPIECZENIA

  • 10. 1. Ubezpieczający może odstąpić od umowy ubezpieczenia jeżeli umowa została zawarta na okres dłuższy niż 6 miesięcy.
  1. Odstąpienie od umowy ubezpieczenia, może być dokonane najpóźniej w terminie 30 dni od daty zawarcia umowy ubezpieczenia.
  2. Odstąpienie od umowy nie zwalnia ubezpieczającego od obowiązku opłacenia składki za okres, w jakim PZU SA udzielał ochrony ubezpieczeniowej.
  3. Każda ze stron w ciągu miesiąca od daty wypłaty odszkodowania lub doręczenia ubezpieczającemu pisma o odmowie wypłaty odszkodowania może wypowiedzieć umowę ubezpieczenia z zachowaniem miesięcznego okresu wypowiedzenia. W razie wypowiedzenia umowy składka za nie wykorzystany okres ubezpieczenia podlega zwrotowi tylko wtedy, gdy nie wypłacono odszkodowania, bądź nie zgłoszono szkody.
  4. Przy dokonywaniu zwrotu składki potrąca się 20% składki podlegającej zwrotowi.

KONIEC ODPOWIEDZIALNOŚCI PZU SA

  • 11. Umowa ubezpieczenia rozwiązuje się:

1/ wraz z upływem okresu ubezpieczenia określonego w umowie (polisie), za wyjątkiem przypadku o którym mowa w § 9 ust. 3,
2/ z 14-tym dniem od daty zawiadomienia ubezpieczającego o wyczerpaniu sumy ubezpieczenia i nie zapłacenia przez zainteresowanego uzupełniającej składki,
3/ wskutek przejścia własności ubezpieczonego mienia na inną osobę,
4/ w razie nie opłacenia raty składki – z upływem terminu płatności raty składki określonego w polisie.
5/ w przypadkach określonych w § 10 ust. 1-2 i 4.

SUMA UBEZPIECZENIA /WARTOŚĆ UBEZPIECZENIOWA/

  • 12. 1. Sumę ubezpieczenia ustala ubezpieczający w porozumieniu z PZU SA.
  1. W razie podwyższenia sumy ubezpieczenia w ciągu okresu ubezpieczenia, podwyższona suma stanowi górną granicę odpowiedzialności PZU SA od dnia następnego po zapłaceniu uzupełniającej składki.
  2. Suma ubezpieczenia ulega pomniejszeniu o kwotę wypłaconego odszkodowania, o czym PZU SA powiadamia ubezpieczającego.
  3. Ubezpieczający może uzupełnić tę sumę po zapłaceniu dodatkowej składki; w przeciwnym razie – górną granicę odpowiedzialności PZU SA za następną szkodę powstałą w danym okresie ubezpieczenia stanowi suma ubezpieczenia jaka pozostała po wypłacie odszkodowania za wcześniejszą szkodę.
  4. W uzasadnionych przypadkach PZU SA może odstąpić od pomniejszania sumy ubezpieczenia o kwotę wypłaconego odszkodowania.
  5. Z tytułu ubezpieczenia ruchomości domowych oraz stałych elementów mieszkania – PZU SA wypłaca odszkodowanie w kwocie odpowiadającej wysokości szkody, nie więcej jednak niż wynosi suma ubezpieczenia, stanowiąca górną granicę odpowiedzialności PZU SA – z zastrzeżeniem ust.7.
  6. W ubezpieczeniu standardowym mieszkań – górną granicę odpowiedzialności PZU SA za:

1/ sprzęt audiowizualny, komputerowy, fotograficzny oraz instrumenty muzyczne, stanowi kwota odpowiadająca 70% sumy ubezpieczenia,
2/ przedmioty ze srebra, złota i platyny, monety, biżuterię, dzieła sztuki, oraz znaczki filatelistyczne, stanowi kwota odpowiadająca 40% sumy ubezpieczenia,
3/ stałe elementy mieszkania, stanowi kwota odpowiadająca 40% sumy ubezpieczenia,
4/ pieniądze i inne środki płatnicze, stanowi kwota odpowiadająca 5% sumy ubezpieczenia,
5/ papiery wartościowe, stanowi kwota odpowiadająca 20% sumy ubezpieczenia,
6/ rabunek ruchomości domowych poza mieszkaniem, górną granicę odpowiedzialności stanowi kwota odpowiadająca 10% sumy ubezpieczenia z tym, że za pieniądze i inne środki płatnicze – 5% sumy ubezpieczenia.

Ryzyka objęte ochroną ubezpieczeniową

Najbardziej ogólnie rzecz ujmując, ryzykiem nazywamy możliwość nastąpienia określonego zdarzenia, wypadku lub szkody losowej. W tym sensie termin ryzyko jest synonimem niebezpieczeństwa zagrażającego obiektom lub osobom. W praktyce ubezpieczeniowej można spotkać podział ryzyk na obiektywne i subiektywne. Podział ten wynika z okoliczności związanych z realizacją niebezpieczeństwa. Ryzyko jest obiektywne, jeżeli źródłem jego istnienia są fizyczne właściwości ubezpieczonego obiektu. Natomiast ryzyko jest subiektywne, jeśli tkwi ono w osobie właściciela danego obiektu.

Ryzyko może oznaczać również ilościową ocenę stopnia możliwości nastąpienia szkody losowej w danym obiekcie lub nieszczęśliwego wypadku, z tym że wielkość ryzyka zależy również od oczekiwanej intensywności działania danego zdarzenia losowego.

Termin „ryzyko” jest często utożsamiany z wszelkim niebezpieczeństwem zagrażającym danym obiektom lub osobom. Słusznym wydaje się odnoszenie pojęcia ryzyka do takich niebezpieczeństw, których prawdopodobieństwo nastąpienia oraz oczekiwaną intensywność działania można ocenić. Najczęściej do tej oceny wykorzystywane są metody statystyczne.

Należy dodać, że w języku ubezpieczeniowym istnieje jeszcze jedno znaczenie terminu ryzyko; mianowicie pojęcie to stosuje się do określenia zespołu obiektów lub osób, które wskutek jednego wypadku losowego mogą ulec zniszczeniu lub uszkodzeniu. Podział obiektów objętych daną umową ubezpieczenia na oddzielne ryzyka ma istotne znaczenie przy taryfowaniu ubezpieczeń oraz podejmowaniu decyzji dotyczących reasekuracji danego ubezpieczenia.

Należy zatem podać definicje pojęć składających się na zbiorcze pojęcie ryzyka.Dotyczy to: zdarzenia, wypadku i szkody losowej.

Zdarzenie losowe powstaje w wyniku działania przyczyn ubocznych działających odmiennie w każdym indywidualnym zjawisku w przeciwieństwie do przyczyn głównych, które działają zawsze i w ten sam sposób w każdym poszczególnym zjawisku.

Wypadek losowy stanowi zdarzenie losowe powodujące bądż szkodę majątkową, bądż utratę życia, zdrowia lub zdolności do pracy człowieka.

Jako szkodę losowa traktować należy szkodę majątkową powstałą w wyniku wypadku losowego. Potocznie określana jest mianem nieszczęśliwego wypadku.

Sprawą nie budzącą wątpliwości jest fakt, iż ochrona ubezpieczeniowa dotyczy zdarzeń losowych, a więc takich, których z góry nie da się przewidzieć.

Z reguły nie są objęte ubezpieczeniem np. straty wynikające z normalnego zużycia przedmiotów lub takie, które powstały jeszcze przed zawarciem umowy ubezpieczenia. Z ubezpieczenia są wyłączone również szkody, które nastąpiły wskutek świadomego działania osób ubezpieczonych, chyba że postępowanie takie miało na celu zmniejszenie innych szkód. Zatem z ubezpieczenia wyłączone są wszystkie wypadki nielosowe rozmyślnie spowodowane przez ubezpieczonych, a nawet w pewnych sytuacjach wynikłe wskutek ich rażącego niedbalstwa.

Ponadto w przepisach dotyczących danego ubezpieczenia mogą być wyłączone niektóre obiekty a także pewne wypadki losowe np. takie, którym odpowiada wyjątkowo wysokie ryzyko, albo dla których wysokości ryzyka nie da się ustalić.

Wypadki losowe objęte ochroną ubezpieczeniową, a więc wypadki, za które zakład ubezpieczeń na mocy istniejących przepisów musi wypłacić odszkodowanie lub świadczenie, nazywamy wypadkami ubezpieczeniowymi.

Systematyka wypadków losowych i związana z nią systematyka wypadków ubezpieczeniowych ma poważne znaczenie praktyczne. Prawidłowo zbudowana systematyka ułatwia analizę przyczyn wypadków ubezpieczeniowych, a to z kolei stanowi podstawę do planowania działalności zakładu ubezpieczeń w zakresie szeroko pojętej prewencji ubezpieczeniowej.

Najczęściej wypadki losowe dzieli się na dwa zasadnicze typy. Jeden to klęski żywiołowe, wynikające z działania sił przyrody. Drugie zaś to nieszczęśliwe wypadki wynikające z działania człowieka. Ten prosty podział okazuje się niewystarczający by wyczerpująco określić omawiane pojęcia. Nie wszystkie bowiem zdarzenia losowe o charakterze przyrodniczym mogą być nazwane klęskami żywiołowymi i odwrotnie. Liczne wypadki mające źródło w warunkach środowiska lub ustroju społecznego, mogą wywierać skutki o charakterze klęsk żywiołowych np. katastrofy komunikacyjne, pożary o dużym zasięgu działania.

W nauce wykształcił się następujący podział wypadków losowych:

  1. a) klęski i inne wypadki żywiołowe o dużym zakresie działania,
  2. b) wypadki, których źródłem są konflikty społeczne i czyny niedozwolone,
  3. c) awarie i inne wypadki techniczne,
  4. d) wypadki komunikacyjne,
  5. e) wypadki w zatrudnieniu powodujące śmierć lub trwałe inwalidztwo.

W praktyce ubezpieczenia dzielone są z uwzględnieniem zarówno przedmiotu jaki niebezpieczeństw objętych ochroną ubezpieczeniową. Biorąc pod uwagę te kryteria rozróżniamy następujące podstawowe rodzaje ubezpieczeń:

  1. a) ubezpieczenie od ognia i innych zdarzeń losowych,
  2. b) ubezpieczenie transportowe,
  3. c) ubezpieczenie pojazdów samochodowych od uszkodzeń,
  4. d) ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej,
  5. e) ubezpieczenie od kradzieży z włamaniem i rabunku.

Ubezpieczenie od ognia i innych zdarzeń losowych obejmuje prawie wszystkie niebezpieczeństwa, które mogą dotknąć wszelkich przedmiotów materialnych a więc zarówno ryzyka pożaru, uderzenia pioruna, różnego rodzaju wybuchy, szkody spowodowane przez huragan, powódź, lawiny, trzęsienie, zapadanie i osuwanie się ziemi, upadek lub przymusowe lądowanie statku powietrznego. W zakresie odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń znajdują się z reguły koszty ratunku i uprzątnięcia pogorzeliska, itp.

W ubezpieczeniach transportowych zakład ubezpieczeń odpowiada za wszelkie szkody losowe jakie mogą się zdarzyć w czasie transportu lądowego, morskiego, rzecznego, itp. wskutek zderzenia się, zatonięcia lub najechania na mieliznę środków transportu, pożaru, uderzenia pioruna, kradzieży, itp.

W ubezpieczeniu pojazdów samochodowych od uszkodzeń do zakresu odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń wchodzą wszelkie szkody, jakie mogą dotknąć ubezpieczony pojazd wskutek wypadku losowego. Dotyczy to: pożaru, pioruna, wybuchu, zderzenia, kradzieży, rabunku, uszkodzenia przez inne osoby.

Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej obejmuje ubezpieczenie OC ogólne. To ubezpieczenie zawierają przedsiębiorstwa przemysłowe, handlowe, transportowe, zakłady usługowe, właściciele nieruchomości. Specyficznym ubezpieczenie jest ubezpieczenie OC posiadaczy pojazdów samochodowych oraz ubezpieczenie OC rolników. Ubezpieczenia te są ubezpieczeniami obowiązkowymi.

Ze względu na czas trwania umowy ubezpieczenia majątkowego dzielimy na umowy krótkoterminowe, roczne i długoterminowe. Ponadto występują ubezpieczenia, których czas trwania nie jest z góry ściśle określony np. ubezpieczenie statku lub ładunku na okres danego rejsu. Tego rodzaju ubezpieczenie trwa tak długo, jak długo ubezpieczony przedmiot jest narażony na określone niebezpieczeństwo.

Data zawarcia umowy ubezpieczenia nie zawsze pokrywa się z datą rozpoczęcia odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń, która jak już było wspomniane może być

uzależniona od opłacenia składki lub spełnienia innych warunków przez ubezpieczającego. Niektóre warunki ogólne ubezpieczeń stosują okres wyczekiwania tzw. karencji. Celem stosowania karencji jest zapobieżenie zawieraniu umów ubezpieczenia w takim momencie, gdy grozi już bezpośrednio nastąpienie wypadku losowego.

Umowa ubezpieczenia wygasa z upływem terminu na jaki została zawarta.

W niektórych ubezpieczeniach (obowiązkowych) umowy zawarte na czas 1 roku a nie wypowiedziane na koniec okresu ulegają automatycznemu przedłużeniu na następny okres. Warunek ten nazywany jest klauzulą prolongacyjną.

Umowa ubezpieczenia może wygasnąć przed upływem terminu na jaki została zawarta wskutek wypowiedzenia lub odstąpienia od umowy.

Za specyficzny wypadek wygaśnięcia umowy ubezpieczenia uznaje sięabandon, występujący w ubezpieczeniach morskich. Polega on na zrzeczeniu się przez ubezpieczającego na rzecz zakładu ubezpieczeń wszelkich praw do przedmiotu ubezpieczenia w zamian za wypłatę pełnej sumy ubezpieczenia.

W przypadku zmiany właściciela ubezpieczonej nieruchomości umowa ubezpieczenia nie wygasa a prawa i obowiązki wynikające z tej umowy przechodzą z mocy prawa na nowego właściciela. W przypadku umowy ubezpieczenia ruchomości w razie zmiany właściciela umowa wygasa z chwilą przejścia własności na nowego właściciela.

Formy zawarcia umowy

Konstrukcja każdego stosunku cywilnoprawnego zakłada istnienie podmiotów tego stosunku, będących nosicielami praw i obowiązków. Przepisy prawne obowiązujące w każdym państwie decydują o charakterze prawnym takich podmiotów. W prawie polskim podmiotami tymi są osoby fizyczne i osoby prawne. Z treści art. 8 kodeksu cywilnego wynika, że określenie „osoba fizyczna” odnosi się do każdego człowieka, jako uczestnika stosunków cywilnoprawnych, przy czym pełna zdolność do czynności prawnych nabywa się z chwilą uzyskania pełnoletności. Osobami prawnymi są natomiast Skarb Państwa i jednostki organizacyjne, którym szczególne przepisy przyznały osobowość prawną. Osoba prawna jest w każdym zakresie i pod każdym względem odrębnym podmiotem, może mieć majątek, prawa i obowiązki, rozporządzać swymi prawami we własnym imieniu oraz odpowiadać swym majątkiem za niewykonanie obowiązków. [1] Umowa ubezpieczenia jest podobnie jak większość umów cywilnoprawnych, umową dwustronną zobowiązaniową. Każdej ze stron przysługują określone uprawnienia i na każdej ciążą określone obowiązki przez czas trwania stosunku ubezpieczeniowego.

Zawarcie umowy ubezpieczenia zazwyczaj następuje w trybie ofertowym lub rokowaniowym. Jeżeli strony prowadzą rokowania, to umowa zostaje zawarta, kiedy strony dojdą do porozumienia co do wszystkich jej postanowień, które były przedmiotem rokowań . (art.72 k.c.).

Natomiast w przypadku oferty, umowa będzie zawarta wtedy, gdy oferta złożona przez ubezpieczającego zostanie przyjęta przez zakład ubezpieczeń. Przyjęcie oferty z zastrzeżeniem zmian lub uzupełnień poczytuje się za nową ofertę (art. 68 k.c.).Oferta przestaje wiązać z upływem czasu, w którym składający ofertę mógł w zwykłym toku czynności na nią odpowiedzieć bez nieuzasadnionego opóźnienia.

Co do formy zawierania tych umów obowiązuje w dziedzinie prawa cywilnego reguła, że jeżeli z mocy ustawy lub woli stron nie wynika nic innego, umowa może być zawarta w dowolnej formie, a więc nawet ustnie, forma pisemna jest przewidziana jedynie dla celów dowodowych.[2]

[1] Zagadnienia prawne. Materiały szkoleniowe dla osób ubiegających się o uzyskanie zezwolenia PUNU na wykonywanie czynności agenta ubezpieczeniowego. Wybór i opracowanie Jadwiga Borkiet, Robert Ciach, Jakub Kaśnikowski., s. 4

[2] tamże, s. 13

Ubezpieczenia majątkowe

Ubezpieczenia majątkowe (nieżyciowe) obejmują ochroną majątek w postaci rzeczy lub sytuacji majątkowej. Wydaje się słuszne przyjęcie, że przedmiotem ubezpieczenia będzie tu interes majątkowy, rozumiany jako wartość gospodarcza lub wszelkiego rodzaju dobra chronione przez prawo. Na tym tle wyróżnia się w literaturze (Sangowski [1998]):

  • ubezpieczenia rzeczowe – majątku w postaci rzeczy (dóbr materialnych),
  • ubezpieczenia majątkowe sensu stricte – dotyczące wartości majątkowych należących do ubezpieczonego, które mogą mieć postać:
  • wierzytelności (np. należności kredytowe),
  • wartości, których uzyskania oczekuje ubezpieczony w przyszłości (np. zysk),
  • wartości, które mogą pomniejszyć majątek osoby objętej ochroną (np. zobowiązania).[1]

Posiadaczem tak rozumianego interesu może być każdy podmiot (osoba fizyczna, prawna, jednostka organizacyjna bez osobowości prawnej). Interes ten, jako ubezpieczalny jest wycenialny. Wynikają z tego określone konsekwencje, specyficzne dla ubezpieczeń majątkowych:

  • istnieje kategoria wartości przedmiotu ubezpieczenia,
  • suma ubezpieczenia powinna odpowiadać wartości przedmiotu ubezpieczenia,
  • wypadek ubezpieczeniowy jest zdarzeniem negatywnym, powodującym uszczerbek interesu majątkowego,
  • uszczerbek (szkoda) jest wymierny w pieniądzu,

świadczenie zakładu ubezpieczeń powinno wyrównać uszczerbek (odszkodowanie), ale w zasadzie nie powinno go przewyższać.

[1] W. Ronka-Chmielowiec Praca zbiorowa pod red. Ubezpieczenia rynek i ryzyko, Wydawnictwo Ekonomiczne,Wrocław 2001