Archiwa tagu: KNUIFE w roli nadzorcy

KNUIFE w roli nadzorcy

Rozwój krajowych rynków usług finansowych oraz znoszenie ograniczeń prawnych pomiędzy poszczególnymi ich segmentami mają decydujący wpływ na kierunki i tempo przeobrażeń zachodzących na rynkach usług ubezpieczeniowych. Występujące tendencje, miały wpływ na rozwiązania przyjęte przepisami prawa wspólnotowego Unii Europejskiej, których celem było stworzenie podstaw prawnych funkcjonowania jednolitego rynku wiążącego się z czterema wolnościami: swobodą przepływu towarów, usług, osób, kapitału oraz wolną konkurencją[1]. Spowodowało to że instytucje ubezpieczeniowe podjęły działalność na obszarach dotychczas zastrzeżonych dla innych grup instytucji finansowych[2].

Utworzenie w ramach wspólnej przestrzeni gospodarczej Unii Europejskiej jednolitego rynku usług finansowych oraz postępujący proces znoszenia barier prawnych pomiędzy poszczególnymi segmentami  krajowych rynków usług finansowych sprawiły, że przed władzami odpowiedzialnymi za nadzór nad  działalnością ubezpieczeniową    pojawił  się   problem    podjęcia działań zmierzających do ograniczenia zasięgu ryzyka systemowego, zjawiska podważającego stabilność i bezpieczeństwo całego rynku usług finansowych. Ryzyko pojawia się na skutek złego zarządzania, niewłaściwych systemów lub nieodpowiedniej kadry zarządzającej. Dla instytucji nadzoru liczą się przyczyny takiego stanu[3].

W maju 2003 r. uchwalono ustawę dotyczącą nadzoru ubezpieczeniowego. Wraz z innymi ustawami wprowadza ona szereg zmian w funkcjonowaniu i działaniu tych instytucji[4]. Nad działalnością zakładów ubezpieczeń, pośredników ubezpieczeniowych, funduszami emerytalnymi i towarzystwami emerytalnymi nadzór sprawuje Komisja Nadzoru Ubezpieczeń i Funduszy Emerytalnych (KNUiFE).

Komisja Nadzoru Ubezpieczeń i Funduszy Emerytalnych jest organem administracji rządowej. Nadzór nad Komisją sprawuje minister właściwy do spraw instytucji finansowych. Została utworzona 1 kwietnia 2002 r[5]. Komisja przejęła zadania zniesionych przepisami tej samej ustawy organów – Państwowego Urzędu Nadzoru Ubezpieczeń i Urzędu Nadzoru nad Funduszami Emerytalnymi.

Przewodniczącego KNUiFE powołuje Premier, zastępców Minister Finansów i Minister do spraw zabezpieczenia społecznego. W skład Komisji wchodzą jeszcze przewodniczący lub zastępca Komisji Papierów Wartościowych oraz Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. W posiedzeniach z głosem doradczym mogą uczestniczyć:   przedstawiciel  Prezydenta  RP,  Rzecznik  Ubezpieczonych,  Generalny

Inspektor Nadzoru Bankowego. KNUiFE wydaje decyzje w drodze uchwały, które są podejmowane zwykłą większością głosów przy obecności co najmniej trzech członków komisji.

Koszty nadzoru ponoszą zakłady ubezpieczeń do wysokości 0,14 % zbioru składek brutto oraz powszechne towarzystwa emerytalne do wysokości 0,14 % składek wpłaconych w danym roku do zarządzanych przez nie otwartych funduszy emerytalnych[6]. Zgodnie  z  nową ustawą ubezpieczeniową postępowanie przed organami nadzoru toczy się w trybie kodeksu postępowania administracyjnego z uwzględnieniem ustaw ubezpieczeniowych. Od decyzji organu nadzoru przysługuje wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Bardzo ważną rolę dogrywają elementy, które pojawiły się w głównych zasadach ubezpieczeń, a których przedtem nie było. Pojawia się cała grupa reguł dotyczących zachowań rynkowych, czyli cały pakiet problematyki konsumenckiej. Podstawą jest więc ochrona i informacyjna funkcja zakładów ubezpieczeń wobec klienta oraz rynku. Czyli co zakład ubezpieczeń powinien pokazywać i o czym informować, po to aby dokonywane wybory oparte były na właściwej podstawie. Nakłada to na nadzór ubezpieczeniowy określony obowiązek informacyjny, między innymi ogłaszania ogłaszania wyników swego działania w określonych terminach.

Drugi zupełnie nowy element to przeciwdziałanie praniu brudnych pieniędzy. Przestępstwo to było z reguły łączone z finansowaniem terroryzmu a główne zasady ubezpieczeniowe mówią, iż nadzór albo prawo danego kraju powinno stworzyć możliwości przeciwdziałania  praniu brudnych pieniędzy.

Ustawowe aspekty aktu uprawniają pracowników nadzoru do: wstępu do wszystkich pomieszczeń zakładu ubezpieczeń, wglądu do dokumentów i systemu informatycznego oraz zabezpieczenia dokumentów. Nadzór ubezpieczeniowy może wydawać  zalecenia w stosunku do zakładów ubezpieczeń w celu:  zapewnienia zgodności działalności zakładu ubezpieczeń z przepisami prawa, statutem lub planem działalności, zapewnienia trwałej zdolności zakładu ubezpieczeń do wykonywania zobowiązań, zapobieżenia naruszania interesów ubezpieczających lub ubezpieczonych, uposażonych lub uprawnionych z umów ubezpieczenia.

W przypadku kiedy zakład ubezpieczeń nie wykonuje w terminie zaleceń, organ nadzoru może, w  drodze decyzji, zobowiązać zakład  ubezpieczeń  do  wykonania  tych

zaleceń. Jeśli zakład  ubezpieczeń  nie  wywiąże  się  w  wyznaczonym  przez  KNUiFE terminie lub wykonuje swoją działalność z naruszeniem praw, statutu, zawartych umów bądź nie udziela wyjaśnień, informacji organ nadzoru w drodze decyzji może: nakładać na członków zarządu, prokurentów kary pieniężne do wysokości 3 średnich miesięcznych wynagrodzeń w ostatnich 12 miesiącach, nakładać kary pieniężne na zakład ubezpieczeń do wysokości 0,5 % przypisanej składki brutto w uprzednim roku lub 100 tysięcy złotych gdy zakład ubezpieczeń nie zebrał składki brutto 20 milionów złotych, lub nie prowadził działalności w uprzednim roku, zawieszać w czynnościach członka zarządu zakładu, występować do właściwego organu zakładu ubezpieczeń z wnioskiem o odwołanie członka zarządu lub udzielonej prokury, nakazać zmianę postanowień ogólnych warunków ubezpieczeń.

KNUiFE może zażądać również od zakładów ubezpieczeń: informacji i wyjaśnień dotyczących działalności i gospodarki finansowej, przedstawienia wzorów umów ubezpieczeń, informacji o indywidualnych umowach, które były negocjowane, wniosków ubezpieczeniowych, taryf składek i innych formularzy.

Komisja Nadzoru Ubezpieczeń i Funduszy Emerytalnych ma też wpływ na powołanie zarządu zakładu ubezpieczeń, gdyż powołanie dwóch członków w tym prezesa następuje za jego zgodą. KNUiFE może w drodze decyzji, odmówić powołania wskazanej osoby na członka zarządu krajowego zakładu ubezpieczeń.

Nowe ustawy ubezpieczeniowe określają zakres działań i nadzoru KNUiFE względem: gospodarki finansowej zakładów ubezpieczeń, Towarzystw Ubezpieczeń Wzajemnych, oddziałów zagranicznych zakładów ubezpieczeń, pośredników ubezpieczeniowych. Ustawa o nadzorze określa także nadzór nad działalnością funduszy emerytalnych, pracowniczych programów emerytalnych.

W celu realizacji ustawowych zadań Komisja zawarła szereg porozumień. Umowy te mają poprawić stan nadzoru ubezpieczeniowego, jak również sytuację konsumenta usług finansowych.

Porozumienie z Komisją Nadzoru Bankowego

Porozumienie z Komisją Nadzoru Bankowego w sprawie zasad i trybu udzielania i otrzymywania na zasadzie wzajemności informacji niezbędnych dla prawidłowego wykonywania ustawowo określonych zadań w zakresie nadzoru oraz szczegółowego trybu wykonywania czynności kontrolnych zostało zawarte 10 czerwca 2003 r. Porozumienie określa tryb i zasady udzielania przez Komisję Nadzoru Bankowego informacji niezbędnych do wykonywania zadań w zakresie kształtowania polityki państwa zapewniającej bezpieczny rozwój funduszy i pracowniczych programów emerytalnych i kształtowania polityki gospodarczej państwa w zakresie ubezpieczeń, a także informacji niezbędnych do wykonywania nadzoru nad działalnością funduszy emerytalnych oraz zakładów ubezpieczeń.

Układ ten reguluje także tryb przeprowadzania czynności kontrolnych w podmiotach nadzorowanych przez KNUiFE, w stosunku do których podmiotem dominującym jest bank lub gdy istnieją bliskie powiązania pomiędzy tymi podmiotami, a także czynności kontrolnych w podmiotach wchodzących w skład holdingów.

Współpraca z Rzecznikiem Ubezpieczonych

Rzecznik Ubezpieczonych jest jednym z podmiotów, które uczestniczą w posiedzeniach Komisji z głosem doradczym. Rozwiązanie takie zapewnia stały przepływ informacji pomiędzy organami, a zwłaszcza umożliwia Rzecznikowi wskazywanie na forum Komisji problemów zidentyfikowanych w ramach wykonywania przepisanych normami prawnymi kompetencji.

Zgodnie z przepisami ustawy Rzecznik Ubezpieczonych reprezentuje interesy ubezpieczonych i uprawnionych umów ubezpieczenia oraz członków otwartych funduszy emerytalnych i uczestników pracowniczych programów emerytalnych. Rzecznik po zaznajomieniu się ze skierowaną do niego sprawą może zwracać się o zbadanie tej sprawy lub niektórych jej aspektów do właściwych organów, w szczególności do Komisji. Ponadto Rzecznik informuje Komisję o dostrzeżonych nieprawidłowościach w działalności zakładów ubezpieczeń lub Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego.

W przypadku powzięcia wiadomości o działalności zakładów ubezpieczeń nie posiadających zezwolenia Ministra Finansów na prowadzenie działalności ubezpieczeniowej w Polsce, Rzecznik zawiadamia Komisję, prokuraturę oraz właściwe organy kontroli państwowej.

W celu zapewnienia warunków sprawnej ochrony interesów osób ubezpieczonych oraz uczestników systemu emerytalnego, współpraca Komisji oraz Rzecznika Ubezpieczonych przybrała formalny wymiar w postaci porozumienia o współpracy podpisanego 18 grudnia 2002 r.

Porozumienie przewiduje między innymi zobowiązanie stron do wymiany informacji i doświadczeń w zakresie rozpatrywania skarg ubezpieczonych i osób uprawnionych z umów ubezpieczenia na działalność zakładów ubezpieczeń i skarg członków otwartych funduszy emerytalnych na działalność funduszy emerytalnych.

Porozumienie określa również techniczne warunki współpracy, tryb przekazywania spraw do rozpatrzenia, tryb wspólnego rozpoznawania spraw, a także przewiduje możliwość wspólnych inicjatyw medialnych oraz publikowania zestawień i wyników badań statystycznych i analitycznych.

Współpraca z Prezesem Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów

Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów jest organem administracji publicznej, którego kompetencje wskazują na potrzebę bieżącej i ścisłej współpracy w zakresie ochrony praw konsumentów rynku ubezpieczeń i funduszy emerytalnych.

W szczególności wskazać należy na kompetencje Prezesa UOKiK w zakresie stwierdzania i eliminowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Za praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów uważa się takie bezprawne działania przedsiębiorcy jak stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, naruszanie obowiązku udzielania konsumentom rzetelnej, prawdziwej i pełnej informacji, nieuczciwą lub wprowadzającą w błąd reklamę oraz inne czyny nieuczciwej konkurencji godzące w zbiorowe interesy konsumentów. Prezes UOKiK uznaję daną praktyką za naruszająca zbiorowe interesy konsumentów w drodze decyzji administracyjnej, nakazując zaniechanie jej stosowania.

Prezes UOKiK ma uprawnienia do wniesienia powództwa do sądu ochrony konkurencji i konsumentów o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone. Na podstawie orzecznictwa sądu antymonopolowego w tych sprawach, Prezes UOKiK prowadzi rejestr postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone. Skargi wpływające do Komisji, zwłaszcza dotyczące sektora ubezpieczeniowego, mogą być przesłanką dla czynności podejmowanych przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumenta.

Współpraca pomiędzy instytucjami w dużym stopniu zapewniona jest poprzez uczestnictwo Prezesa UOKiK – bądź wyznaczonego przez niego wiceprezesa – w pracach Komisji na prawach członka. Niezależnie od tego, dostrzegalna stała się potrzeba uregulowania bieżącej współpracy pomiędzy Urzędem Komisji a Urzędem Ochrony Konkurencji i Konsumentów poprzez zawarcie odpowiedniego porozumienia.

Porozumienie z Prezesem UOKiK zostało podpisane dnia 24 czerwca 2003 r. Strony porozumienia zobowiązały się do współpracy w zakresie zapobiegania i przeciwdziałania występowaniu na rynku ubezpieczeniowym praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, do współpracy w zakresie wymiany informacji i doświadczeń wynikających z działalności dotyczącej ochrony konkurencji i konsumenta na rynku ubezpieczeniowym i emerytalnym oraz promowania rozwiązań ochronę tę poszerzających. Porozumienie ma służyć także podejmowaniu wspólnych przedsięwzięć mających na celu pogłębianie wiedzy społeczeństwa odnośnie zasad funkcjonowania oraz praw konsumenta na rynku ubezpieczeniowym i emerytalnym.

Współpraca z Rzecznikiem Praw Obywatelskich

W zakresie ochrony praw konsumenckich Komisja współpracuje także z Rzecznikiem Praw Obywatelskich. Rzecznik, korzystając ze swoich uprawnień do żądania wyjaśnień oraz przedstawiania akt sprawy przez naczelne i centralne organy administracji państwowej, zwraca się do Komisji o zbadanie oraz wyjaśnienie spraw, których okoliczności w ocenie Rzecznika pozwalają na uzasadnione przypuszczenie o naruszeniu, bądź zagrożeniu naruszenia praw człowieka i obywatela. W każdym z takich wypadków, Komisja podejmuje właściwe kroki, dokonując w szczególności analizy uwarunkowań obiektywnych, jak również argumentacji podnoszonej przez Rzecznika. W tym także celu, w uzasadnionych wypadkach, Komisja korzysta z instrumentów władczych przysługujących w stosunku do podmiotów nadzorowanych.

Istotna część spraw zgłaszanych przez Rzecznika Praw Obywatelskich ma charakter ponadindywidualny. Rzecznik wskazuje się na źródła nieprawidłowości ujawniających się w funkcjonowaniu rynków pozostających we właściwości Komisji. Wskazać tutaj można na badane przez organ nadzoru z inicjatywy Rzecznika okoliczności oferowania przez zakłady ubezpieczeń ochrony z tytułu następstw nieszczęśliwych wypadków uczniów w placówkach oświatowych. Pozostała część interwencji Rzecznika dotyczy spraw indywidualnych i w większości dotyczy skarg na nienależyte wywiązywanie się przez zakłady ubezpieczeń z nałożonych na nie prawem obowiązków.

Ustawy uchwalone w drugim kwartale 2003 r. normują zasady współpracy z Komisją Europejską, z  zagranicznymi organami nadzoru ubezpieczeniowego i innymi instytucjami rynku ubezpieczeniowego, poza tym wzmacniają rolę organu nadzoru ubezpieczeń zwłaszcza w aspekcie ochrony interesów ubezpieczających, ubezpieczonych, uposażonych oraz uprawnionych z umów ubezpieczenia.

[1] L. Góral, studia prawno ekonomiczne, Konwergencja regulacji nadzorczych normujących działalność bankową i ubezpieczeniową, tom LX, Łódzkie Towarzystwo Naukowe, Łódź 1999, s. 9.

[2] W. Szpringer,  Europejskie regulacje bankowe, Warszawa 1997, s. 199.

[3] J. Monkiewicz, Ubezpieczenia w polskim obszarze rynku europejskiego. Wyzwania i oczekiwania. Aktualne problemy nadzoru nad rynkiem ubezpieczeniowym, wyd. BRANTA, Warszawa 2003 r., s.423.

[4] Ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o nadzorze ubezpieczeniowym oraz Rzeczniku Ubezpieczonych (Dz. U. nr 124 poz. 1153).

[5] Ustawa z dnia 1 marca 2002 r. o zmianach w organizacji i funkcjonowaniu centralnych organów administracji rządowej i jednostek im podporządkowanych oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 2002 r. Nr 25, poz. 253).

[6] Ubezpieczenia, nr 5(107), INFOR, marzec 2004 r., s.13.