Archiwa tagu: Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny

Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny

Fundusze gwarancyjne w ubezpieczeniach są jednym z istotnych elementów stabilizujących rynek ubezpieczeń. Pełnią przede wszystkim funkcję zabezpieczenia klientów zakładów ubezpieczeń na wypadek:

1) niewypłacalności zakładu ubezpieczeń

bądź

2) braku ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadacza pojazdu mechanicznego przez sprawcę szkody lub w przypadku niezidentyfikowania sprawcy (posiadacza pojazdu) szkody.

Zasadność tworzenia tych funduszy wynika z konieczności ochrony konsumentów przed skutkami niewypłacalności ubezpieczycieli, a w szczególności z potrzeby[1]:

  • zabezpieczenia nieprofesjonalnego ubezpieczającego (ubezpieczonego, uprawnionego),
  • zapewnienia zaufania do sektora ubezpieczeniowego, które jest jedną z przesłanek rozwoju ubezpieczeń,
  • zapewnienia ochrony portfeli ubezpieczeń firm ubezpieczeniowych mających problemy finansowe, tworząc w ten sposób dobre warunki rozwoju dla pozostałych firm i rynku ubezpieczeń,
  • wyrównania poziomów ochrony konsumentów sektora bankowego i ubezpieczeniowego.

Fundusze gwarancyjne zabezpieczają również poszkodowanych przed skutkami wypadków drogowych spowodowanych przez nieubezpieczonych lub niezidentyfikowanych sprawców. Należy podkreślić, że tego typu fundusze znalazły szczególne miejsce w regulacjach unijnych[2].

Ponadto, fundusze gwarancyjne, zwłaszcza dla ubezpieczeń życiowych, zabezpieczają interesy ubezpieczających, umożliwiając im kontynuację umów ubezpieczenia na uprzednio zawartych warunkach, poprzez przejęcie zarządzania umowami upadłego zakładu ubezpieczeń bądź pomoc finansową dla zakładów, które przejmują transferowane portfele umów[3].

Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny (UFG) utworzono pierwotnie w celu kompensowania szkód poszkodowanym lub uprawnionym osobom fizycznym z tytułu ubezpieczeń obowiązkowych OC posiadaczy pojazdów mechanicznych powstałych z ruchu tych pojazdów oraz OC rolników z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego na[4]:

  • osobie, gdy sprawca szkody nie mógł być zidentyfikowany,
  • osobie i w mieniu, gdy sprawca szkody nie posiadał ubezpieczenia obowiązkowego OC.

Koncepcja ta jest zgodna z Drugą Dyrektywą Komunikacyjną UE[5] – rozszerzono jej zakres o szkody z ubezpieczenia obowiązkowego OC rolników.

Głównym źródłem dochodów UFG są: wpłaty zakładów ubezpieczeń prowadzących działalność w grupie obowiązkowych ubezpieczeń odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych oraz odpowiedzialności cywilnej rolników, opłaty[6] za niespełnienie obowiązku zawarcia umów ubezpieczeń obowiązkowych odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych i odpowiedzialności cywilnej rolników, wpływy z tytułu roszczeń regresowych oraz z lokat środków Funduszu[7].

Drugim funduszem gwarancyjnym był Fundusz Ochrony Ubezpieczonych (FOU), który został powołany zarządzeniem Ministra Finansów z dnia 27.08.1992 r.[8] Fundusz ten miał za zadanie zaspokajanie roszczeń osób fizycznych w przypadku niewypłacalności ubezpieczyciela z tytułu zawartych umów ubezpieczenia w wysokości 100 proc. w dziale I, tj. w zakresie ubezpieczeń na życie, 90 proc. w przypadku ubezpieczeń obowiązkowych oraz 50 proc. z ubezpieczeń działu II (ubezpieczeń majątkowych i pozostałych osobowych)[9].      Dochodami tego funduszu były głównie wpłaty tych zakładów ubezpieczeń, które prowadziły działalność ubezpieczeniową w tym samym dziale ubezpieczeń co niewypłacalny zakład ubezpieczeń. Fundusz ten prowadził działalność do roku 1996.

W 1996 r. nastąpiło poszerzenie zakresu działalności UFG; przejął on zadania dotychczas realizowane przez FOU[10]. W związku z niewypłacalnością zakładu ubezpieczeń, UFG ponosi odpowiedzialność w przypadku ogłoszenia upadłości bądź w przypadku oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości zakładu, a także umorzenia postępowania upadłościowego, jeśli majątek nie wystarczałby na pokrycie kosztów tego postępowania, albo w przypadku przymusowej likwidacji zakładu ubezpieczeń, który nie spełnia świadczeń ubezpieczeniowych[11].

Zakres odpowiedzialności UFG[12] obejmuje obowiązkowe ubezpieczenie OC posiadacza pojazdu mechanicznego i OC rolników, obowiązkowe ubezpieczenie budynków wchodzących w skład gospodarstwa rolnego oraz w ograniczonym stopniu również obowiązkowe ubezpieczenia wynikające z przepisów odrębnych ustaw lub umów międzynarodowych ratyfikowanych przez Polskę, a także w odniesieniu do ubezpieczeń na życie.

Szkody z obowiązkowego ubezpieczenia OC posiadacza pojazdu mechanicznego i OC rolników oraz obowiązkowego ubezpieczenia budynków rolniczych UFG kompensuje w pełni (do wysokości sum gwarancyjnych czy sum ubezpieczenia), a z ubezpieczeń obowiązkowych pozostałych oraz wierzytelności z ubezpieczeń na życie w wysokości 50 proc. wierzytelności, nie więcej jednak niż kwota będąca równowartością 30 000 euro[13].

Ponadto UFG realizuje zadania wynikające z Czwartej Dyrektywy Komunikacyjnej UE[14], związane z utworzeniem oraz funkcjonowaniem Ośrodka Informacji[15] oraz z udzielaniem pomocy finansowej[16] w formie pożyczki zwrotnej zakładowi ubezpieczeń przejmującemu portfel umów z obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych lub odpowiedzialności cywilnej rolników.

[1]              Por. A. Janusz, Korzyści i zagrożenia związane z tworzeniem ubezpieczeniowych funduszy gwarancyjnych, (w:) W. Sułkowska (red.), „Nauki finansowe wobec współczesnych problemów gospodarki polskiej, t. V, Ubezpieczenia”, AE Kraków 2004, s. 149 i nast.

[2]              M. Monkiewicz, Systemy gwarancyjne na rynku ubezpieczeń Unii Europejskiej (w:) J. Monkiewicz (red.), „Jednolity rynek ubezpieczeń w Unii Europejskiej. Procesy rozwoju i integracji”, ed. cit., s. 155 i nast.

[3]              Policyholder protection funds, Groups of governmental experts on insurance solvency, OECD 2000, s. 3.

[4]              Por. ustawa z dnia 28 lipca 1990 r. o działalności ubezpieczeniowej, op. cit. art. 51 oraz „Protokół z zebrania Przedstawicieli Zakładów Ubezpieczeń” z dnia 28.12.1990 r. ( niepublikowane).

[5]              Por. Druga Dyrektywa z dnia 30 grudnia 1983 r. w sprawie zbliżenia ustawodawstwa Państw Członkowskich odnoszących się do ubezpieczenia w zakresie odpowiedzialności cywilnej za szkody powstałe w związku z ruchem pojazdów silnikowych (84/5/EWG).

[6]              Por. E. Turkowska-Tyrluk, Funkcje kontrolno-windykacyjne Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego w zakresie spełnienia obowiązku ubezpieczenia, „Prawo Asekuracyjne” 2005, Nr 4(45), s. 21 i nast.

[7]              Ustawa z dnia 28 lipca 1990 r. o działalności ubezpieczeniowej, ed. cit., art. 53 i 92 oraz T. Sangowski, „Regres ubezpieczeniowy”, PWE, Warszawa 1977 oraz E. Kowalewski, „Prawo ubezpieczeń gospodarczych”, OW Branta, Bydgoszcz-Toruń 2002, s. 240 i nast., a także art. 43 i 58 ustawy z dnia 22 maja 2003 o ubezpieczeniach komunikacyjnych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych. w związku z art. 518 § 1 pkt 4 k.c.

[8]              Ustawa z dnia 28 lipca 1990 r. o działalności ubezpieczeniowej, art. 1, ed. cit. oraz „Protokół z Zebrania Przedstawicieli Ubezpieczycieli w siedzibie Polskiej Izby Ubezpieczeń” z dnia 26.10.1992 r. (niepublikowane).

[9]              Por. ustawa z dnia 28 lipca 1990 r. o działalności ubezpieczeniowej, ed. cit., art. 57.

[10]             Por. ustawa z dnia 28 lipca 1990 r. o działalności ubezpieczeniowej, art. 51 ust. 4 (Dz.U. 1996, Nr 11, poz. 62).

[11]             Por. ibidem, art. 51 ust. 7 (Dz.U. 2000, Nr 70, poz. 819).

[12]             Por. także M. W. Wichtowski, Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny (w:) S. Rogowski (red.), „Ubezpieczenia komunikacyjne”, ed. cit., s. 108 i nast.

[13]             Por. także E. Turkowska-Tyrluk, Zmieniająca się rola Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego w systemie polskich ubezpieczeń (w:) „Ubezpieczenia w polskim obszarze rynku europejskiego”, ed. cit., s. 500 i nast.

[14]             Por. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2000/26/WE; Dyrektywa Rady z dnia 16 maja 2000 r. w sprawie zbliżenia ustawodawstwa Państw Członkowskich odnoszących się do ubezpieczenia w zakresie OC za szkody powstałe w związku z ruchem pojazdów mechanicznych, zmieniająca dyrektywy Rady 73/239/EWG i 88/357/EWG, art. 5 o centrach informacji

[15]             Por. ustawa z 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach komunikacyjnych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych, op. cit. art. 102, gdzie określa się, że do zadań UFG jako ośrodka informacji należy prowadzenie rejestru umów ubezpieczenia działu II grupy 3 i 10 z wyłączeniem odpowiedzialności przewoźnika oraz rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 10.03.04 w sprawie współdziałania UFG z organem prowadzącym centralną ewidencję pojazdów (Dz. U. 2004, Nr 51, poz. 495).

[16]             Por. ibidem, art. 92.