Archiwa tagu: Zakończenie pracy magisterskiej na temat systemu emerytalnego

Zakończenie pracy magisterskiej na temat systemu emerytalnego

System emerytalny powinien być tak skonstruowany, aby część dochodów osiąganych podczas kariery zawodowej została zaoszczędzona i skonsumowana w okresie emerytalnym. Wprowadzony w Polsce system emerytalny daje te możliwości. Uregulowania prawne nowego systemu zostały tak opracowane, aby zagwarantować maksymalne bezpieczeństwo jego uczestnikom. Jednym z najistotniejszych celów reformy było nie tylko zagwarantowanie w przyszłości wypłat stosownych emerytur wszystkim ubezpieczonym, ale zapewnienie bezpieczeństwa składek inwestowanych na rynku kapitałowym, który podlega wpływowi wielu czynników ekonomicznych. Połączenie funduszy kapitałowych i umowy pokoleniowej maksymalizuje bezpieczeństwo uczestników systemu, ponieważ system mieszany jest bardziej odporny zarówno na ewentualne załamania rynku kapitałowego, jak i na niebezpieczeństwa wynikające z niekorzystnych trendów demograficznych (starzenie się społeczeństwa, niski przyrost naturalny).

Minęły trzy lata od wejścia w życie reformy. Okres ten przekonał nas o wyższości własności prywatnej nad państwową. Fragmenty działania systemu zależne od instytucji publicznych wypadają gorzej niż te organizowane przez prywatnych operatorów. Polacy zaczęli rozumieć, że opiekuńczy system państwowy, na który liczyli przez tak wiele lat, coraz bardziej ich zawodzi. Wprowadzeniu reformy emerytalnej towarzyszy wiele niepokoju. Społeczeństwo musi zacząć myśleć ekonomicznie i przyzwyczajać się do oszczędzania.

Ważną rzeczą wydaje się niejako odtajnienie składki ZUS. Nie traktuje się jej jako zwykłego podatku, ale jako swoje pieniądze, które w odpowiedni sposób inwestowane, powinny przynosić korzyści. Konto drugiego filaru staje się najpopularniejszym produktem finansowym w Polsce. Dla wielu osób są to jedyne oszczędności jakie posiadają. Nowy system jest bardziej przejrzysty od poprzedniego, w  którym  stopa zastąpienia wahała się od 90% dla osób otrzymujących płacę minimalną do stopy kilkuprocentowej w wypadku osób najlepiej zarabiających.

Tabela nr 13. Stopa zastąpienia wynagrodzenia na emeryturze

Proporcje między wynagrodzeniem a emeryturą  w %
Wiek przejścia na emeryt. Staż pracy Stopa zastąpienia dla osoby otrzymującej przeciętne wynagrodzenie. Wiek w momencie wejścia w życie reformy Stopa zastąpienia dla osoby otrzymującej 150% średniej płacy. Wiek w momencie wejścia w życie reformy Stopa zastąpienia dla osoby otrzymującej 200% średniej płacy. Wiek w momencie wejścia w życie reformy
50 lat 40 lat 30 lat 20 lat 50 lat 40 lat 30 lat 20 lat 50 lat 40 lat 30 lat 20 lat
60 40 54,0 48,7 45,6 41,1 48,3 45,2 43,9 41,1 45,5 43,4 43,0 41,1
49,7 4,3 40,0 8,7 31,9 13,8 24,7 19,4 44,1 4,3 36,4 8,7 31,1 13,8 24,7 19,4 41,3 4,3 34,7 8,7 29,3 13,8 24,7 19,4
65 45 71,1 65,4 62,3 61,2 64,5 61,2 60,3 61,2 61,1 59,1 59,2 61,2
63,2 7,9 51,7 13,7 42,0 20,3 33,3 27,6 56,5 7,9 47,5 13,7 40,0 20,3 33,4 27,6 53,2 7,9 45,4 13,7 39,0 20,3 33,4 27,6
60 35 50,5 45,5 41,1 38,8 45,4 42,4 39,9 38,8 42,8 40,9 39.2 38,8
46,3 4,3 36,7 8,7 27,3 13,8 22,2 16,6 41,1 4,3 30,1 8,7 26,1 13,8 22,2 16,6 38,5 4,3 32,1 8,7 25,5 13,8 22,2 16,6
65 40 67,0 61,5 56,9 54,5 60,9 57,9 55,5 54,5 57,9 56,1 54,7 54,5
59,1 7,9 47,8 13,7 36,6 20,3 30,5 24,5 53,0 7,9 44,2 13,7 35,2 20,3 30,5 24 50,0 7,9 42,3 13,7 34,5 20,3 30,5 24
I filar II filar I filar II filar I filar II filar I filar II filar I filar II filar I filar II filar I filar II filar I filar II filar I filar II filar I filar II filar I filar II filar I filar II filar

Źródło: Moje Pieniądze. „Rzeczpospolita” nr 105 z 7.05.1999r.

W nowym systemie wysokość emerytury jest dużo bardziej zależna od zarobków. Fundusze prowadząc kampanie reklamową zapewniały, że świadczenia z dwóch pierwszych filarów zapewnią ludziom dostatnie życie na starość. Tymczasem okazuje się, że świadczenia z tych filarów nie będą odpowiadać oczekiwaniom uczestników. Stopa zastąpienia pokazuje, że na emeryturze mogą oni dostawać tylko połowę poborów otrzymywanych ostatnio od pracodawcy. Bardzo ważną role w nowym systemie ma spełniać III filar, obejmujący wszelkie formy dobrowolnego oszczędzania.1 Na razie odgrywa on znikomą role co wynika ze świadomości Polaków, w której zakorzenione jest przekonanie, że państwo nie da zginąć. Wpływ na to, że III filar na razie słabo się rozwija ma także brak odpowiednio przygotowanej kampanii informacyjnej, która przedstawiłaby konieczność oszczędzania poza pierwszym i drugim filarem.

Składkę na emeryturę maksymalnie płacimy od 2,5 – krotności średniej płacy krajowej i od takiej wielkości jest liczona nasza maksymalna emerytura. Każdego roku ustalana jest podstawa wymiaru składek, po przekroczeniu ustalonej granicy przestajemy płacić składkę emerytalno – rentową. Zostaje wiec nam 20% z dokonanego na początku roku ubruttowienia (od którego musimy odprowadzić zaliczkę na podatek dochodowy). Nadwyżkę tę można skonsumować, albo też zainwestować w celu podniesienia wysokości dochodów na emeryturze. Należy pamiętać także o tym, że pracodawcy również zostanie 20%, które mógłby przeznaczyć na sfinansowanie za nas jakiejś formy III filaru. Dobrym rozwiązaniem III filarowym miały być Powszechne Programy Emerytalne. Jednak nie działają one tak jak zakładali twórcy reformy. Cieszą się niewielkim zainteresowaniem, mimo tego, że początkowo ponad połowa przedsiębiorców była gotowa je zorganizować. Obecnie widzą w nich jednak więcej wad niż zalet. Do podstawowych wad należy obowiązek płacenia składek nawet w momencie pojawienia się kłopotów finansowych.

Na wyznaczone na wstępie pytanie badawcze pracy: czy wprowadzenie reformy systemu emerytalnego było dobrym posunięciem rządu i czy nowy system znacznie odbiega od rozwiązań systemowych przyjętych przez rozpatrywane kraje europejskie można odpowiedzieć, że wprowadzenie nowego systemu emerytalnego było nieuniknione i słuszne. Gdyby w Polsce nie przeprowadzono reformy obciążenie emerytalne znacznie  by  wzrosło  i  system  stałby  się  niewypłacalny.  Posiadał  on najgorsze wskaźniki regionalne – najwyższą stopę zastąpienia w stosunku do średniej płacy i prawie najniższy wiek przechodzenia na emeryturę. Istnienie systemu skapitalizowanego opartego zarówno na funduszach emerytalnych i firmach ubezpieczeniowych ma istotny wymiar społeczny. Przykłady krajów Ameryki Łacińskiej pokazują, że dzięki nowym systemom zwiększa się PKB. System emerytalny ma istotny wpływ na rozwój całego systemu finansowego i instytucji operujących na nim.  Polski system emerytalny zawiera podobne rozwiązanie do tych jakie przyjęły kraje wysokorozwinięte –  Wielka Brytania i Szwecja. Natomiast we Włoszech i w Niemczech nadal panuje system repartycyjny. Upowszechnia się w tych krajach przekonanie o konieczności reformy systemu. W krajach tych nieustannie wzywanych do dokonania reformy przez władze Unii Europejskiej i Międzynarodowy Fundusz Walutowy otwarcie mówi się o załamaniu dotychczasowych systemów emerytalnych. Kolejne rządy boją się przeprowadzenia tak ważnych zmian, do których społeczeństwa nie są przygotowane.

Tabela nr 14. Porównanie niektórych założeń systemów emerytalnych.

Kraj System Wiek przejścia na emeryturę Minimalny staż płacenia składek Możliwość wcześniejszego przejścia na emeryturę Emerytura minimalna
kobiety mężczyźni kobiety mężczyźni
Polska Repartycyjno – kapitałowy 60 lat 65 lat 20 lat 25 lat Nie ma Istnieje
Szwecja Repartycyjno – kapitałowy 65 lat 65 lat 30 lat 30 lat Istnieje Istnieje
Wielka Brytania Repartycyjno – kapitałowy 60 lat 65 lat 90%  pełnego okresu ubezp. 90%  pełnego okresu ubezp. Nie ma Zasiłek pomocy społecznej
Chile Kapitałowy 60 lat 65 lat 20 lat 20 lat Istnieje Zasiłek finansowy z budżetu
Niemcy Repartycyjny 65 lat 65 lat 5 lat 5 lat Istnieje Nie istnieje
Włochy Repartycyjny 59 lat 64 lata 18 lat 18 lat

Istnieje

Nie istnieje

Źródło: opracowanie własne

Po trzech latach od wprowadzenia reformy można bliżej przyjrzeć się rynkowi otwartych funduszy emerytalnych. Obecnie na rynku działa 17 funduszy. Wykrystalizowała się także czołówka – trzy największe fundusze, zarówno pod względem wartości aktywów jak i liczby członków. Są to OFE Commercial Union, OFE Nationale Nederlanden oraz OFE PZU Złota Jesień.  Fundusze te uzyskały znaczny poziom  w rynku głównie poprzez posiadanie olbrzymich zewnętrznych sieci dystrybucyjnych. Zagrożeniem może być proces konsolidacji funduszy. Przez wysokie opłaty transferowe, uzyskanie przez fundusz stopy zwrotu niższe od pozostałych nie skutkuje zmniejszeniem się liczby jego członków, ewentualnie nie może on liczyć w najbliższym czasie na znaczny wzrost udziału w rynku. Powoduje to silną presje ze strony akcjonariuszy wszystkich działających PTE do konsolidacji miedzy funduszami, w celu przyspieszenia realizacji dodatnich wyników finansowych towarzystw emerytalnych. Działania te negatywnie wpływają na funkcjonowanie mechanizmów konkurencji, które są niezbędne dla prawidłowego każdego rynku i osiągania wyższych stóp zwrotu. Umożliwienie swobodnych właścicielskich mogłoby wiązać się ze znacznym ryzykiem wystąpienia zjawisk o charakterze oligopolistycznym. Kilka procesów konsolidacyjnych już miało miejsce. W 1999 roku istniało 21 funduszy, obecnie działa 17. Rolą funduszy jest inwestowanie i powiększanie kapitału. Towarzystwa emerytalne skarżą się, że przyjęte w tym zakresie rozwiązanie nie pozwalają im na prowadzenie odpowiedniej polityki inwestycyjne, ponieważ wymuszają przykładania zbyt dużej uwagi do krótkoterminowych wyników. Problemem może być zbyt wąska lista instrumentów, w które PTE mogą inwestować oraz niskie limity inwestycyjne, zwłaszcza jeśli chodzi o inwestycje zagraniczne.1

W tej chwili za wcześnie jest mówić o tym czy reforma nam się udała. Tak naprawdę okaże się to dopiero za 10 – 15 lat kiedy zostaną wypłacone pierwsze emerytury i okaże się czy są one wyższe niż gdyby pochodziły tylko ze starego systemu. Bardzo duży wpływ na powodzenie reformy ma działalność ZUS. Niestety okazuje się, że ZUS nie jest do niej przygotowany. Źle przeprowadzono proces komputeryzacji co uniemożliwia skuteczne koordynacje działań między ZUS, a OFE. Cały  .czas  składki  do  OFE  przekazywane  są  z  dużym  opóźnieniem,  przez  co fundusze nie mogą prowadzić obranej  przez siebie polityki inwestycyjnej. Utrudnione jest działanie najważniejszego ogniwa reformy czyli części kapitałowej.

Powstanie funduszy emerytalnych spowodowało zwiększenie popytu na papiery wartościowe, do których należą również akcje przedsiębiorstw. Dzięki temu przedsiębiorstwa pozyskują pieniądze na inwestycje, modernizacje i restrukturyzacje. Skutkiem reformy powinno być zwiększenie liczby miejsc pracy. Polska ma obecnie czas na modyfikacje rozwiązań, które można dopracować w celu pozytywnego wykorzystywania wszystkich efektów ekonomicznych i zapewnienia wyższych świadczeń emerytalnych w przyszłości. Polski system jest bardzo chwalony. „Ten prywatnie zarządzany system jest największy w regionie, choć polska reforma chronologicznie była druga po węgierskiej, to już dziś aktywa polskich OFE stanowią w skali regionu istotne bardzo aktywa finansowe.”1 Polska reforma staje się punktem odniesienia dla krajów z naszego regionu. Nasze doświadczenia są bardzo uważnie obserwowane i najprawdopodobniej będą dość szybko i skutecznie naśladowana. Kilka krajów na przykład Chorwacja, Rumunia, Macedonia i Słowacja otwarcie przyznają się do wzorowania na polskim systemie emerytalnym. Jest on jednym z najbezpieczniejszych systemów emerytalnych na świecie.


1 1 R. Majewska, Czy I i II filar wystarczą?. „Gazeta Ubezpieczeniowa”  nr13 z 31.05.2000r., s. 23.

1 M. Dłubak, Dobry system, lecz źle działa?. „Home&Market” nr  7-8 z 07-08.2003r., s. 23.

1 OFE zwiększa PKB.  „Asekuracja&Re” nr 11 z 11.2000 r. s. 27.