Archiwa tagu: Zasady organizacyjno – prawne rynku ubezpieczeniowego w Polsce

Zasady organizacyjno – prawne rynku ubezpieczeniowego w Polsce

z pracy mgr

Ustawa o    działalności    ubezpieczeniowej z    dnia  28 lipca  1990 r. stworzona została, kiedy rynek ubezpieczeniowy w Polsce był jeszcze bardzo młody. Wraz z jego rozwojem, pojawianiem się coraz większej liczby działających na nim podmiotów, rozszerzaniem gamy oferowanych produktów pojawiły się problemy, które owocowały kolejnymi nowelizacjami ustawy. Ponadto szereg aspektów z zakresu ubezpieczeń regulowanych było przepisami w randze rozporządzeń, co nie sprzyjało przejrzystości systemu prawnego w dziedzinie ubezpieczeń.

Proces akcesyjny Polski do Unii Europejskiej spowodował konieczność wprowadzenia zmian mających na celu dostosowanie polskiego prawa do obowiązującego we Wspólnocie. Potrzeba wprowadzenia nowej kompletnej regulacji zaowocowała przygotowaniem nowego prawa ubezpieczeniowego, na które składały się trzy ustawy. Pakiet ten został uchwalony przez Parlament w sierpniu 2001 r., nie wszedł jednak w życie wskutek zawetowania go przez Prezydenta RP, który swoją decyzję uzasadnił m.in. wysokimi kosztami wprowadzenia nowych regulacji[1].

Jednak prace nad nowym prawem ubezpieczeniowym zostały podjęte przez Parlament na nowo. W efekcie powstał pakiet czterech ustaw stanowiący kompleksową regulację prawną polskiego rynku ubezpieczeń. Uchwalona w dniu 22 maja 2003 r. kodyfikacja prawa ubezpieczeniowego składa się z czterech ustaw:

  • o działalności ubezpieczeniowej[2],
  • o nadzorze ubezpieczeniowym i emerytalnym[3],
  • o pośrednictwie ubezpieczeniowym[4],
  • o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych[5].

Ustawy wejdą w życie z dniem 1 stycznia 2004 r. za wyjątkiem części przepisów, które zaczęły obowiązywać z chwilą przystąpienia Rzeczpospolitej Polskiej do Unii Europejskiej. Wprowadzono szereg nowych regulacji , między innymi rozszerzenie kompetencji nadzoru ubezpieczeniowego.

Główne cele regulacji prawnych miały za zadanie: dostosowanie polskiego prawa ubezpieczeń do prawa unii Europejskiej, wzmocnienie ochrony ubezpieczonych, poprawienie bezpieczeństwa prowadzenia działalności ubezpieczeniowej, uwzględnienie zmian w systemie polskiego rynku ubezpieczeń na przełomie 10 lat, zwiększyć  stabilność  i przejrzystości prawa ubezpieczeniowego poprzez radykalne ograniczenie ilości upoważnień do wydania aktów normatywnych o charakterze podstawowym (rozporządzeń).

Jednym z  ważniejszych aktów, którego przepisy mają zastosowanie w sferze działalności ubezpieczeniowej jest kodeks cywilny z 1964 r[6]. Zastosowanie w zakresie ubezpieczeń gospodarczych znajdują także przepisy kodeksu   cywilnego, dotyczące  podmiotów  prawa,  reprezentacji,  czynności prawnych i zobowiązań. Umowa ubezpieczenia morskiego oraz pośrednictwo ubezpieczeniowe w   tej   sferze   zostały natomiast   uregulowane   w    kodeksie  morskim[7],  co podyktowane  jest odmiennością nazewnictwa i niektórych konstrukcji.

Zgodnie z ustawą o działalności ubezpieczeniowej, do zakładów ubezpieczeń działających w formie spółek akcyjnych a także do towarzystw ubezpieczeń wzajemnych, stosuje się przepisy kodeksu handlowego[8] z 1934 r. Kodeks reguluje kwestie funkcjonowania spółek, prokury, firmy, rejestru handlowego i ma oczywiście zastosowanie w odniesieniu do klientów działających w formie spółki handlowej. W roku 2000 uchwalono ustawę Kodeks Spółek Handlowych[9], który dostosowuje funkcjonowanie spółek do standardów Unii Europejskiej.

Specyfika prowadzenia działalności ubezpieczeniowej wymagała wprowadzenia także szczególnych regulacji dotyczących np. gospodarki finansowej i rachunkowości zakładu ubezpieczeń. Kwestie te normują rozporządzenia Ministra Finansów m.in. w sprawie sposobu wyliczenia i wysokości marginesu wypłacalności oraz minimalnej wysokości kapitału gwarancyjnego dla każdego rodzaju ubezpieczeń oraz dla działalności reasekuracyjnej[10], w sprawie szczegółowych zasad rachunkowości ubezpieczycieli[11],w sprawie zasad reasekuracji ryzyka ubezpieczeniowego za granicą[12], w sprawie szczegółowych zasad, zakresu i trybu prowadzenia kontroli działalności i stanu majątkowego zakładów ubezpieczeń[13]

Należy również zwrócić uwagę na liczne regulacje związane z istnieniem systemu ubezpieczeń obowiązkowych. Część spośród nich stanowią rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie ogólnych warunków ubezpieczenia: odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem tych pojazdów[14], odpowiedzialności cywilnej rolników z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego[15], budynków wchodzących w skład gospodarstwa rolnego od ognia i innych zdarzeń losowych[16], odpowiedzialności cywilnej podmiotów wykonujących czynności doradztwa podatkowego[17], odpowiedzialności cywilnej podmiotu przyjmującego zamówienie na świadczenia zdrowotne za szkody wyrządzone przy udzielaniu tych świadczeń[18], odpowiedzialności cywilnej adwokatów, radców prawnych i notariuszy[19].

Trzeba zauważyć, że w zakresie prawa  ubezpieczeniowego   większość   przepisów ma  charakter  wyłączający możliwość swobodnego   kształtowania sytuacji prawnej  przez  strony.  To  samo tyczy się ustalania   poszczególnych zasad ogólnych warunków ubezpieczeń.

Poza wyżej wymienionymi regulacjami obowiązują następujące: zakład ubezpieczeń nie może prowadzić jednocześnie działalności w   zakresie ubezpieczeń na życie i w dziale pozostałych ubezpieczeń osobowych bądź majątkowych, zakład ubezpieczeń nie może zajmować się bezpośrednio inną działalnością gospodarczą poza działalnością ubezpieczeniową i reasekuracyjną, zezwolenie na prowadzenie działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej wydaje na wniosek zainteresowanego minister finansów po wyrażeniu opinii przez organ nadzoru. Również na wniosek organu nadzoru minister finansów może cofnąć zezwolenie na prowadzenie działalności, nadzór nad działalnością ubezpieczeniową spoczywa na Państwowym Urzędzie Nadzoru Ubezpieczeń powołanym w 1996 r., w celu ochrony ubezpieczonych i poszkodowanych klientów zakładów ubezpieczeń powołano Rzecznika Ubezpieczonych oraz ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny,

Polski rynek ubezpieczeniowy stanowią przede wszystkim zakłady ubezpieczeń, pośrednicy ubezpieczeniowi oraz klienci zakładów ubezpieczeń.

Z rynkiem ubezpieczeniowym związanych jest wiele organizacji i stowarzyszeń, do których należą:

  • Stowarzyszenie Polskich Brokerów Ubezpieczeniowych i Reasekuracyjnych,
  • Stowarzyszenie Agentów i Doradców Ubezpieczeniowych,
  • Polskie Stowarzyszenie Aktuariuszy.

Ponadto rynek ubezpieczeniowy wspomaga całkiem pokaźna rzesza firm zajmujących się oceną ryzyka i likwidacją szkód, rzeczoznawstwem, firmy audytorskie, aktuarialne, prawnicze, informatyczne, zarządzające funduszami, konsultingowe oraz instytucje badawcze i  kształcące  kadry  dla  ubezpieczeń.

[1] K. Czerwińska, M.P. Ilnicki, W.J. Kowalski, NOWE PRAWO UBEZPIECZENIOWE, TWIGGER, Warszawa 2003.

[2] Ustawa z dn. 22 maja 2003 r. o działalności ubezpieczeniowej.

[3] Ustawa z dn. 10 kwietnia 2003 r. o nadzorze ubezpieczeniowym i emerytalnym oraz Rzeczniku Ubezpieczonych.

[4] Ustawa z dn. 22 maja 2003 r. o pośrednictwie ubezpieczeniowym.

[5] Ustawa z dn. 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczcieli Komunikacyjnych

[6] Ustawa z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks Cywilny, Dz.U .nr 16, poz. 93 z późniejszymi zmianami.

[7] Ustawa z 1 grudnia 1961 r. Kodeks morski, tekst jedn. Dz.U. z 1998 r., nr 10, poz. 36 z późniejszymi zmianami.

[8] Rozporządzenie Prezydenta R.P. z 27 czerwca 1934 r. Kodeks handlowy, Dz.U. nr 57,  poz. 502 z późniejszymi zmianami.

[9] Ustawa Kodeks Spółek Handlowych z 15 września 2000 r., Dz.U. nr 94, poz. 1037.

[10] Rozporządzenie Ministra Finansów z 17 października 1995 r. w sprawie sposobu wyliczenia i wysokości marginesu wypłacalności oraz minimalnej wysokości kapitału gwarancyjnego dla każdego rodzaju ubezpieczeń oraz dla działalności reasekuracyjnej, Dz.U. nr 127, poz. 606.

[11] Rozporządzenie Ministra Finansów z 29 grudnia 1994 r. w sprawie szczegółowych zasad rachunkowości ubezpieczycieli, Dz.U. nr  140, poz. 791; zm. Dz.U. z 1995 r. nr 90, poz. 448.

[12] Rozporządzenie Ministra Finansów z 7 grudnia 1995 r. w sprawie zasad reasekuracji ryzyk ubezpieczeniowych za granicą, Dz.U. nr 143,  poz. 707 z późniejszymi zmianami.

[13] Rozporządzenie Ministra Finansów z 14 czerwca 1996 r. w sprawie szczegółowych zasad, zakresu i  trybu prowadzenia kontroli działalności i stanu majątkowego zakładów ubezpieczeń, Dz.U. nr 74, poz. 353.

[14] Rozporządzenie Ministra Finansów z 24 marca 2000 r., Dz.U. nr 26, poz. 310.

[15] Rozporządzenie Ministra Finansów z 30 grudnia 1993 r., Dz.U. nr 134,  poz. 653 z późniejszymi zmianami.

[16] Rozporządzenie Ministra Finansów z 3 kwietnia 1997 r., Dz.U. nr 36,  poz. 220.

[17] Rozporządzenie Ministra Finansów z 18 lutego 1997 r., Dz.U. nr 17, poz. 91.

[18] Rozporządzenie Ministra Finansów z 17 listopada 1998 r.

[19]  Rozporządzenie Ministra Finansów z 10 października 2000 r., Dz.U. nr 90, poz. 1001, 1002, 1003.